| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Urodzenie | 8 marca 1890 |
| Miejsce urodzenia | Mniszstwo lub Sibica, Śląsk Cieszyński |
| Data śmierci | w lub po 1941 (dokładne nieznane) |
| Zawód | Duchowny ewangelicki; kapelan wojskowy; publicysta; kompozytor; komeniolog |
| Aktywność polityczna | BBWR |
| Wykształcenie | Teologia i filozofia, Uniwersytet Wiedeński (1913–1917) |
| Odznaczenia | Złoty i Srebrny Krzyż Zasługi; Medal Niepodległości |
Karol Banszel był duchownym luterańskim, który łączył posługę religijną z działalnością społeczną, edukacyjną i wydawniczą. Pracował jako nauczyciel i dyrektor seminariów nauczycielskich oraz pełnił funkcję kapelana w Wojsku Polskim.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się jako syn Jerzego i Zuzanny z Rzymanów. Jego ojciec pracował jako robotnik fabryczny. W okresie szkolnym związał się z konspiracyjną organizacją „Jedność”. Egzamin dojrzałości zdał w 1912 roku. Przed studiami pracował jako organista, kantor i nauczyciel religii w Morawskiej Ostrawie.
W latach 1913–1917 studiował teologię ewangelicką i filozofię na Uniwersytecie Wiedeńskim. Został ordynowany 1 kwietnia 1919 roku i podjął pracę duszpasterską jako wikariusz oraz nauczyciel religii na Zaolziu, w parafii Orłowa.
Działalność duszpasterska i praca w szkolnictwie
W lipcu 1920 roku zgłosił się do służby i od sierpnia pracował jako duszpasterz przy Dowództwie Frontu Północno-Wschodniego. Po zakończeniu działań bezpośrednio związanych z frontem skierowano go do prac plebiscytowych. W okresie listopad 1920–lipiec 1921 pełnił funkcję referenta plebiscytowego dla spraw ewangelików polskich na Śląsku, a podczas III powstania śląskiego był kapelanem przy Naczelnym Dowództwie Wojsk Powstańczych.
Po przeniesieniu do rezerwy w kwietniu 1921 roku kontynuował działalność w szkolnictwie i duszpasterstwie. W Ostrzeszowie kierował Ewangelickim Seminarium Nauczycielskim (1921–1925) i krótko dyrektorował Miejskiemu Koedukacyjnemu Gimnazjum Humanistycznemu. W 1925 roku objął stanowisko dyrektora Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Mławie, gdzie uczył pedagogiki, muzyki oraz prowadził chór szkolny. W 1930 przeniósł się do Krakowa na stanowisko pastora, a od 1931 był powoływany do czynnej służby w Wojsku Polskim; pełnił funkcje duszpasterstwa wojskowego w Okręgu Korpusu nr V, VI i czasowo X.
Losy podczas II wojny światowej
Wybuch wojny zastał go we Lwowie. Jako starszy kapelan WP (major) brał udział w kampanii wrześniowej 1939 roku. Po kapitulacji miasta 22 września 1939 zaangażował się w opiekę nad ludnością cywilną.
Został aresztowany przez NKWD w połowie listopada 1939 roku, jednak okoliczności jego śmierci pozostają niejasne. Część źródeł podaje, że zginął we Lwowie, inne wskazują na wywózkę do obozu w Kozielsku i transport 23 grudnia 1939 powiązany z Zbrodnią Katyńską. Badacz Mečislav Borák zwracał uwagę, że istniały także relacje mówiące o aresztowaniu dopiero w 1941 roku oraz że w aktach NKWD pojawiają się zapisy dotyczące jego sprawy. Dokładne miejsce i data śmierci nie są znane. Jego żona Wiktoria i córki, Olga i Aniela, zostały zesłane w głąb ZSRR, a następnie przedostały się do Wielkiej Brytanii.
Działalność wydawnicza i tłumaczenia
Banszel prowadził działalność redakcyjną i publicystyczną. Wydawał tygodniki „Nowiny Ewangelickie” oraz „Evangelischer Bote” i współpracował z „Gazetą Mazurską” oraz „Twierdzą Ewangelicką”. Był tłumaczem i wydawcą prac Jana Ámosa Komenskiego na język polski. W 1932 ukazało się jego wydanie i tłumaczenie Wielkiej dydaktyki w skrócie. Przełożył także i wydał pracę „Szkoła macierzyńska czyli Program rozumnego wychowania dzieci w pierwszych sześciu latach”, której wznowienie nastąpiło w 2017 roku.
Odznaczenia
Za działalność otrzymał odznaczenia państwowe: Złoty Krzyż Zasługi, Srebrny Krzyż Zasługi oraz Medal Niepodległości.
