| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Mikołaj Bondarenko (od 1941: Mikołaj Pawlak) |
| Pseudonim | Ryszard |
| Urodzenie | 28 kwietnia 1907, Warszawa |
| Zgon | 11 września 1963, Kraków |
| Zawód/rola | Działacz komunistyczny |
| Funkcje | |
| Wydział | Kierownik Wydziału Antymilitarystycznego przy KC KZMP |
| Organy partyjne | Sekretarz okręgowy KZMP Warszawa-Podmiejska i Częstochowa–Piotrków, I sekretarz KM PZPR w Krakowie (XI 1949–1956) |
| Odznaczenia | |
| Wybrane | Order Sztandaru Pracy II klasy; Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino; Gwiazda Italii |
Mikołaj Bondarenko (od 1941 Mikołaj Pawlak), ps. Ryszard, działał w organizacjach komunistycznych od lat 20. XX wieku. Był związany z młodzieżówkami komunistycznymi, KPP oraz po wojnie z PPR i PZPR, pełnił kierownicze funkcje w strukturach miejskich Krakowa.
Wczesne lata i działalność w młodzieżówce
Urodził się jako syn Aleksego, robotnika pochodzenia ukraińskiego. Ukończył szkołę podstawową i pracował w zakładach budowlanych w Sosnowcu. W 1925 wstąpił do Związku Młodzieży Komunistycznej, gdzie objął funkcję sekretarza komórki. W 1926 stracił pracę z powodu działalności politycznej, w maju tego roku wybrano go do Komitetu Dzielnicowego ZMK w Sosnowcu, a od października był członkiem Wydziału Zawodowego przy Komitecie Okręgowym ZMK Zagłębia Dąbrowskiego.
W obawie przed aresztowaniem wyjechał na kilka miesięcy do Warszawy, po powrocie 7 maja 1927 został aresztowany i skazany na rok więzienia. Na początku 1930 ponownie trafił do więzienia i 26 lutego 1930 otrzymał wyrok trzech lat. Po zwolnieniu w 1932 wrócił do Warszawy i objął stanowiska w KZMP; później kierował Wydziałem Antymilitarystycznym przy KC KZMP. Od 1933 działał w Komunistycznej Partii Polski jako okręgowiec w Siedlcach, Lublinie i Krakowie.
Okres przedwojenny i wybuch wojny
W latach 1933–1936 doświadczał kolejnych aresztowań i krótkotrwałych osadzeń w więzieniach. Po likwidacji KPP w sierpniu 1938 pracował jako giser w Sosnowcu i angażował się w działalność Związku Zawodowego Metalowców oraz Robotniczej Spółdzielni Spożywców. Na początku 1939 został osadzony w obozie w Berezie Kartuskiej.
1 września 1939 został zmobilizowany i uczestniczył w wojnie obronnej. Po kampanii przedostał się do ZSRR, gdzie kontynuował pracę jako giser na Zaporożu.
II wojna światowa i służba w armii Andersa
Po ataku Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 został wywieziony do obozu w Republice Komi. We wrześniu 1941 wstąpił do armii gen. Andersa. W 1942 opuścił ZSRR razem z armią i brał udział w działaniach wojennych na froncie zachodnim, w tym w walkach pod Monte Cassino w maju 1944.
Powrót do Polski, kariera partyjna i odznaczenia
Po zakończeniu wojny przebywał w Anglii, a do Polski powrócił w 1947 i wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej. Od czerwca 1947 pracował jako instruktor organizacyjny w Komitecie Miejskim PPR w Krakowie. W okresie lutego–grudnia 1948 pełnił funkcję I sekretarza Komitetu Powiatowego PPR w Tarnowie, a w grudniu 1948 był delegatem na I Zjazd PZPR.
W listopadzie 1949 objął stanowisko I sekretarza KM PZPR w Krakowie, które zajmował do 1956. W latach 1950–1956 równocześnie działał jako członek egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Krakowie i jako członek prezydium krakowskiej Miejskiej Rady Narodowej. Od 1957 korzystał z renty dla zasłużonych. Otrzymał kilka odznaczeń polskich i zagranicznych, w tym Order Sztandaru Pracy II klasy, Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino i Gwiazda Italii. Zmarł 11 września 1963 w Krakowie.
