Marian Bogatko — polski działacz socjalistyczny z Krakowa

Marian Bogatko był działaczem ruchu robotniczego związanym z Krakowem i organizatorem życia kulturalnego środowisk robotniczych. Przez większą część dorosłego życia łączył pracę fizyczną z aktywnością polityczną w strukturach OM TUR i Polskiej Partii Socjalistycznej.

Jak wyglądały początki życia i działalności?

Urodził się w Krzepicach i w latach 1907–1913 mieszkał w Kaliszu, a potem przeprowadził się z rodziną do Krakowa. Tam ukończył szkołę ludową i podjął zawód dyplomowanego robotnika – murarza. Już w młodości zaangażował się w ruch robotniczy; pierwszy areszt miał miejsce w 1923 roku.

W 1928 roku wstąpił do OM TUR, a wkrótce potem do Polskiej Partii Socjalistycznej. Działał w Związku Robotników Budowlanych. W 1930 roku trafił ponownie do aresztu i był więziony na Zwierzyńcu. W 1932 roku wszedł w skład centralnych władz OM TUR.

W jaki sposób działał na polu kulturalnym i związkowym?

Bogatko zajmował się tworzeniem życia kulturalnego wśród pracowników Krakowa. Prowadził sekcje taneczną i chóralną oraz koło wolnomyślicielskie. Pełnił funkcję lektora partyjnego w Małopolsce i pracował w redakcji pisma „Płomienie”.

W 1933 roku organizował strajk generalny krakowskich murarzy. Jego aktywność łączyła praktyczną organizację pracy z inicjatywami kulturalnymi służącymi środowisku robotniczemu.

Co wydarzyło się po przeprowadzce do Warszawy i we Lwowie?

W 1936 roku przeprowadził się z Wandą Wasilewską do Warszawy. W tym samym roku para pobrała się w obrządku kalwińskim na warszawskim Lesznie, przed planowanym wyjazdem do ZSRR. Bogatko kierował administracją „Dziennika Popularnego”, pisma PPS o poglądach bliskich Komunistycznej Partii Polski.

Po podziale Polski między III Rzeszę a ZSRR znaleźli się we Lwowie. Tam Bogatko został zamordowany wiosną 1940 roku w domu przy ul. Zagórzańskiej, wynajmowanym przez siostrę pisarki, Halszkę.

Jakie są relacje dotyczące jego śmierci?

Oficjalna wersja głosiła, że sprawcą mordu był nacjonalista ukraiński. W innych przekazach pojawiają się odmienne wersje. Profesor Jelena Cybienko przytoczyła legendę, według której atak miał być wymierzony w Wandę Wasilewską, a Bogatko zasłonił ją własnym ciałem.

Wspomnienia Nikity Chruszczowa zawierają informację, że zabójstwa dokonali agenci NKWD, a Chruszczow określił zdarzenie jako wypadek. Wanda Wasilewska, będąc w domu w chwili zabójstwa, została poinformowana o sprawie i przeproszona przez wysłanników Chruszczowa – Oleksandra Kornijiczuka i Barzana. Córka Wasilewskiej z pierwszego małżeństwa, Ewa, potwierdziła, że w momencie zabójstwa także przebywała w domu.

W jakim kontekście pojawił się w literaturze?

Bogatko posłużył jako pierwowzór postaci Anatola w powieści „Oblicze dnia” autorstwa Wandy Wasilewskiej. Postać ta odzwierciedlała doświadczenia i relacje z tamtego okresu życia autorki.