| Dane osobowe | |
|---|---|
| Urodzenie | 8 lutego 1901, Warszawa |
| Śmierć | 11 lipca 1946, Warszawa |
| Rodzice | Benjamin Adler i Cecylia ze Stückgoldów |
| Edukacja | |
| Szkoła | Gimnazjum im. Jana Kreczmara (matura 1920) |
| Studia | Wydział Prawny UW (magister praw 1924); studia na Wydziale Filozoficznym UW do co najmniej 1927 |
| Zawód i role | |
| Zawód | prawnik, urzędnik, wykładowca |
| Przedwojenna działalność | aplikant adwokacki, adwokat (od 1931) |
| Działalność w getcie | członek i kierownik w strukturach Żydowskiej Służby Porządkowej; kierownik Biura Kwaterunkowego Judenratu |
| Inne | |
| Miejsce zamieszkania (1933) | ul. Wilcza 47, Warszawa |
| Miejsce pobytu w getcie | ul. Sienna 30, Warszawa |
| Pochówek | Cmentarz Powązkowski (grób nie zachował się) |
Stanisław Adler urodził się w Warszawie w 1901 roku w rodzinie kupieckiej. Ukończył prawo na Uniwersytecie Warszawskim, pracował jako adwokat i pełnił funkcje urzędowe w getcie warszawskim; pozostawił wspomnienia z tego okresu.
Życiorys i wykształcenie
W maju 1920 roku Adler zdał maturę w gimnazjum im. Jana Kreczmara. W tym samym roku wstąpił do Armii Ochotniczej i służył do końca października w dowództwie Ochotniczego Batalionu Wartowniczego w Krakowie.
2 listopada 1920 roku rozpoczął studia prawnicze na Wydziale Prawnym Uniwersytetu Warszawskiego i uzyskał stopień magistra praw w 1924 roku. Po ukończeniu prawa kontynuował naukę na Wydziale Filozoficznym UW; wśród jego wykładowców byli m.in. Zygmunt Cybichowski i Tadeusz Kotarbiński.
Kariera zawodowa przed wojną
Po studiach Adler odbył aplikację adwokacką w kancelarii Wacława Brokmana i działał w ruchu samorządu aplikantów, m.in. jako prezes Stowarzyszenia Aplikantów Sądowych i Adwokackich. Egzamin adwokacki zdał w 1931 roku i został wpisany na listę Okręgowej Izby Adwokackiej w Warszawie.
Zajmował się sprawami z zakresu prawa cywilnego i współpracował ze środowiskiem adwokatów pochodzenia żydowskiego. Od 1933 roku mieszkał przy ul. Wilczej 47 w Warszawie.
Działalność w getcie warszawskim
Po powrocie do Warszawy w 1940 roku Adler otrzymał zatrudnienie w Żydowskiej Służbie Porządkowej i figurował pod numerem służbowym 145. Najpierw pracował w komisji rekrutacyjnej ŻSP, a następnie został kierownikiem Wydziału Organizacyjno-Administracyjnego; opiniował projekty Judenratu oraz opracowywał regulaminy i okólnik „Rozkaz”.
W lutym 1942 roku odszedł ze służby w ŻSP i został kierownikiem Biura Kwaterunkowego Judenratu. Od wiosny do lipca 1942 roku prowadził konspiracyjne kursy prawa organizowane przez Mieczysława Ettingera. W czasie wielkiej akcji likwidacyjnej zginęli jego rodzice i brat. 24 stycznia 1943 roku opuścił getto wraz z lekarką Ludmiłą Zeldowicz; ukrywali się kolejno w mieszkaniach na Bonifraterskiej, Saskiej Kępie i w Aninie.
Po wyzwoleniu, praca w administracji i śmierć
Po wkroczeniu Armii Czerwonej Alder i Zeldowicz wyjechali do Lublina. Tam Adler wszedł w skład zespołu doradców Rządu Tymczasowego i został wicedyrektorem departamentu prawnego tego rządu. Oferowano mu także pracę na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego.
W maju 1946 roku przekazał Ludmile Zeldowicz manuskrypt swoich wspomnień. W lipcu 1946 roku miał zostać honorowym członkiem katedry prawa UW. Po uzyskaniu informacji o pogromie kieleckim popełnił 11 lipca 1946 roku samobójstwo w mieszkaniu w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim; jego grób nie zachował się. Pośmiertnie otrzymał Złoty Krzyż Zasługi.
