| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Ludomir Benedyktowicz |
| Urodzenie | 5 sierpnia 1844, Świniary |
| Zgon | przed 2 grudnia 1926, Lwów |
| Zawód | leśnik, malarz |
| Rola | uczestnik powstania styczniowego, działacz szachowy |
| Order | Krzyż Srebrny Virtuti Militari (1921) |
| Stopień | podporucznik |
| Wykształcenie | Zakład Praktyki Leśnej w Feliksowie; Akademia Sztuk Pięknych w Monachium |
| Miejsce pochówku | Cmentarz Rakowicki, Kraków |
Ludomir Benedyktowicz był postacią związaną z życiem artystycznym Krakowa i Lwowa, znaną z obrazów o tematyce powstania styczniowego oraz z aktywności w środowisku szachowym. Jako żołnierz powstania odniósł ciężkie rany, co skierowało go na drogę artystyczną.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się jako syn Piotra i Marii z Ruszczewskich. Kształcił się w szkole średniej w Warszawie, a od 1861 studiował w Zakładzie Praktyki Leśnej w Feliksowie pod kierunkiem Wojciecha Jastrzębowskiego. Na drugim roku studiów wziął udział w powstaniu styczniowym, służąc w oddziałach Władysława Cichorskiego „Zameczka” i później Wilkoszewskiego „Wiriona”.
W potyczce z Kozakami został ciężko ranny: jeden z napastników odciął mu prawą dłoń, a następnie w wyniku przeprowadzonych zabiegów amputowano mu lewą rękę. Aby uniknąć prześladowań, ogłoszono jego śmierć i usypano symboliczny grób, który istnieje do dziś. Kalectwo uniemożliwiło mu kontynuowanie pracy w zawodzie leśnika i skierowało ku sztukom plastycznym.
Kariera malarska i życie osobiste
Benedyktowicz rozpoczął naukę rysunku w Warszawie u Wojciecha Gersona. Malował, przytwierdzając pędzel do metalowej obrączki nasadzanej na przedramię prawej ręki. W latach 1868–1872 kształcił się w Monachium; przyjęto go do Akademii Sztuk Pięknych, gdzie zarejestrowano jego immatrykulację 9 maja 1869.
Po powrocie do Polski w 1873 został na krótko internowany w Cytadeli Warszawskiej pod zarzutem agitacji. Następnie studiował w krakowskiej Szkole Kompozycji Jana Matejki, otworzył własną pracownię i w 1876 ożenił się z Marią Skalską. Przez czterdzieści lat mieszkał i tworzył w Krakowie. W przededniu I wojny światowej przeniósł się z rodziną do Lwowa. W czasie wojny służył w wojsku w stopniu podporucznika. Po śmierci żony w 1916 mieszkał w Domu Opieki nad Weteranami.
Dorobek malarski
Do jego najbardziej znanych obrazów należą olejne prace przechowywane we Lwowie: „Nad mogiłą powstańca” oraz „Podjazd”. Oba obrazy odnoszą się do wydarzeń powstania styczniowego. Artysta wykonywał także rysunki, między innymi „Poranek na wsi” i „Wieczór na wsi”.
Dzieła Benedyktowicza trafiły do zbiorów muzealnych w Polsce: Muzeum Narodowe w Warszawie posiada jego autoportret, Muzeum Narodowe w Krakowie ma siedem jego rysunków — w tym sześć pejzaży i portret córki — a Muzeum Narodowe w Poznaniu przechowuje portret młodej kobiety.
Twórczość literacka i publicystyka
Benedyktowicz publikował wiersze i tomiki poetyckie. W 1903 wydał w Krakowie zbiór Zbudź się narodzie! Garść rymów nie do zabawy. Kolejne tomiki ukazały się w rocznice powstania: Na odlocie (1913) oraz W górę serca i czoła! (1923).
Do innych jego publikacji należą: Być albo nie być (1896, pod pseudonimem Ludwik Nałęcz), Zaklęte jezioro (1911) oraz Stanisław Witkiewicz jako krytyk (1902). Z Witkiewiczem prowadził polemikę dotyczącą wartościowania treści dzieł sztuki.
Szachy i działalność klubowa
Benedyktowicz był zapalonym amatorem szachów i wykorzystywał do gry tę samą protezę, którą stosował przy malowaniu. Często grywał w krakowskich kawiarniach, a rodzina nadała mu przezwisko „Szach-macika”.
W styczniu 1893 uczestniczył w zakładaniu Krakowskiego Klubu Szachistów i pełnił funkcję pierwszego prezesa przez rok. W 1895 został prezesem honorowym klubu. Po przeprowadzce do Lwowa należał do klubu „Hetman” i w 1925 otrzymał godność członka honorowego tego stowarzyszenia.
Rodzina i dziedzictwo
W 1876 poślubił Marię Skalską; miał z nią czworo dzieci. Jego wnukiem był duchowny metodystyczny Witold Benedyktowicz, a prawnukiem malarz hiperrealista Miłosz Benedyktowicz. Zmarł we Lwowie przed 2 grudnia 1926, a jego ciało przewieziono na pogrzeb do Krakowa i pochowano na cmentarzu Rakowickim.
