Zakopane

Dół

Spacery po Zakopanem

Zakopane

  • Śladami Witkacego

    Witkiewiczowie - Stanisław i Stanisław Ignacy - są doskonale znani w stolicy Tatr, choć Witkacy nie doczekał się tam swojego pomnika i, choć na Pęksowym Brzyzku jest jego grób, wiadomo, że nie spoczywają tam jego szczątki.

    Śladami Witkacego

    Witkiewiczowie - Stanisław i Stanisław Ignacy - są doskonale znani w stolicy Tatr, choć Witkacy nie doczekał się tam swojego pomnika i, choć na Pęksowym Brzyzku jest jego grób, wiadomo, że nie spoczywają tam jego szczątki.

    Stanisław ściągnął w Tatry z powodu choroby w 1890 r. W kolejnych latach Zakopane stało się bardzo modne - przyjeżdżali do niego artyści i pisarze zafascynowani górami i góralami. Kiedy Witkiewicz zamieszkał na Krupówkach, przez jego dom przewijali się m.in. Tadeusz Miciński, Stefan Żeromski, Władysław Orkan, Leon Wyczółkowski, Jacek Malczewski, Helena Modrzejewska ze swoją świtą. Dorastający w Zakopanem w domu Jędrzeja Ślimaka (obecnie mieści się w nim penskonat i kawiarnia Literatka) Stanisław Ignacy Witkiewicz, był nierozerwalnie związany z tym miastem i z niewielkimi przerwami, mieszkał tam przez całe swoje życie.

    Mały Witkacy miał 5 lat, kiedy jego rodzice sprowadzili się z Warszawy. W Zakopanem został ochrzczony w wieku siedmiu lat. Jego chrzestnymi rodzicami zostali: aktorka Helena Modrzejewska i legendarny góral Jan Krzeptowski Sabała. Mały Stanisław Ignacy nie chodził do szkoły - kształcił go ojciec, który uważał, że szkoła wypacza umysł. Od najmłodszych lat robił doskonałe zdjęcia. zadebiutował mając 15 lat w Przeglądzie Zakopiańskim.

    W latach 1903-1904 przy Antałówce 6 wybudowana została przez Jana Witkiewicza, brata Stanisława Willa "Witkiewiczówka ", która kilkanaście lat później stała się domem Witkacego po powrocie z wyprawy do Australii ( był tam z antropologiem Bronisławem Malinowskim) i zakończeniu I wojny światowej.

    Willa wybudowana została w stylu zakopiańskim, drewniana, na murowanej podmurówce z balkonami i dobudowaną później werandą. Mieszkający tam Witkiewicz płacił ciotkom za wynajem. Tam mieściła się jego słynna Firma Portretowa. Po śmierci Witkacego "Witkiewiczówka" była dzierżawiony przez różne instytucje, między innymi Związek Historyków Sztuki i wielokrotnie zmieniała właścicieli. Obecnie znajduje się w prywatnych rękach, osoby postronne nie mają do niej dostępu.

    Z Zakopanego Witkiewicz uczynił miejsce akcji powieści, m. in. Pożegnania jesieni. W mieście znajduje się dziś Teatr im. St. I. Witkiewicza (ul. Chramcówki 15) choć, co turyści odnotowują ze zdziwieniem, nie ma jednego miejsca, w którym zgromadzone byłyby pozostałe po nim pamiątki, nie ma też pomnika. W zbiorach Muzeum tatrzańskiego znajduje się 67 portretów, 15 grafik i 3 obrazy Witkacego.

  • Śladami Sienkiewicza

    Henryk Sienkiewicz, pisarz, laureat nagrody Nobla, po raz pierwszy przyjechał do Zakopanego wiosną 1886 r. Wybrał to miejsce ze względu na zdrowie. Jak pisał w listach z tamtego czasu, choć miasteczko nie podobało mu się specjalnie, klimat Sienkiewiczowi odpowiadał. Jego zdrowie poprawiało się, miał też tutaj chęć do pracy.

    Śladami Sienkiewicza

    Henryk Sienkiewicz, pisarz, laureat nagrody Nobla, po raz pierwszy przyjechał do Zakopanego wiosną 1886 r. Wybrał to miejsce ze względu na zdrowie. Jak pisał w listach z tamtego czasu, choć miasteczko nie podobało mu się specjalnie, klimat Sienkiewiczowi odpowiadał. Jego zdrowie poprawiało się, miał też tutaj chęć do pracy.

    Był bardzo lubiany przez górali, miał wśród nich wielu przyjaciół. Szczególna zażyłość łączyła go z doktorem Tytusem Chałubińskim. Przyjaźnił się ze Stanisławem Witkiewiczem, ks. Józefem Stolarczykiem i Stefanem Żeromskim.

    W 1901 roku nadano mu tytuł honorowego członka Towarzystwa Tatrzańskiego. Zapracował na to, aktywnie uczestnicząc w życiu miasta i propagując jego walory krajobrazowe i zdrowotne. To dzięki jego poparciu powstało sanatorium przeciwgruźlicze w Kościelisku, dom zdrowia dla młodzieży, sanatorium dla nauczycieli.

    W Zakopanem powstały znaczne fragmenty najwybitniejszych dzieł pisarza: Quo Vadis, Pan Wołodyjowski, Rodzina Połanieckich, Krzyżacy, Potop. W Krzyżakach i w Potopie bohaterowie mówią góralską gwarą. W Potopie znalazła się scena ocalenia króla w tatrzańskim wąwozie. Sienkiewicz usłyszał ją od Sabały, przyczyniając się do upowszechnienia legendy Jana Krzeptowskiego. Otworzyło to drogę do rozwoju literatury pisanej góralską gwarą.

    W Zakopanem znajdziemy wiele miejsc, które w swojej historii mają związek z Sienkiewiczem. Do dziś przy ul Zamoyskiego 28 znajduje się "Rezydencja Sienkiewiczówka". Obecnie to wyremontowany i całkowicie przebudowany pensjonat, w którym Sienkiewicz zatrzymywał się podczas swoich pobytów w latach 1891 - 1896. Na początku XX w. Sienkiewicz zatrzymywał się także w spalonej później Willi "Liliana". W Dworcu tatrzańskim w 1894 r. Sienkiewicz zaprezentował góralom epilog Quo vadis, w domu księdza Stolarczyka spędził jedne z pierwszych zakopiańskich wakacji z rodziną, mieszkał także w dawnej willi rodziny Chałubińskich. W mieście jest także ulica jego imienia.

  • Zakopane Choromańskiego

    Michał Choromański, okrzyknięty sztandarowym pisarzem mię̨dzywojennej Polski, jest autorem książek Zazdrość i medycyna i Schodami w górę, schodami w dół. Jego burzliwy życiorys miał bardzo istotny zakopiański wątek. Prowadzi nas on na ulicę Struga 3. Znajdziemy tam „Chimerę" - willę w której mieszkał w latach 1933-37.

    Zakopane Choromańskiego

    Michał Choromański, okrzyknięty sztandarowym pisarzem mię̨dzywojennej Polski, jest autorem książek Zazdrość i medycyna i Schodami w górę, schodami w dół. Jego burzliwy życiorys miał bardzo istotny zakopiański wątek. Prowadzi nas on na ulicę Struga 3. Znajdziemy tam „Chimerę" - willę w której mieszkał w latach 1933-37.

    Choromańskiego do Zakopanego sprowadza gruźlica. Z jej powodu porusza się o kulach. Jego pobyt finansuje matka, choć w rzeczywistości pieniędzy jest tak mało, że Choromańskiemu nie wystarcza na jedzenie. Pisarz mieszka w warsztacie stolarskim, a nawet... w chlewiku ze świniami. W świat literackich sław wciąga go Witkacy, a towarzyską reputację wzmacnia spokrewniony z nim Karol Szymanowski. Pisarz prowadzi w stolicy Tatr burzliwe życie towarzyskie - romansuje ze starszą od niego Marusią Kasprowiczową, uwodzi go - starsza od niego o 20 lat - Zofia Nałkowska, imprezuje z Witkacym i Szymanowskim.

    Późniejsze koleje losu Choromańskiego - związek z wypędzoną z Niemiec tancerką żydowskiego pochodzenia Ruth Sorel, lata emigracji w Kanadzie, lata lekomanii i uzależnienia od romansów - nie są już związane z Zakopanem. W latach 60. zakopiański wątek wraca, kiedy opisuje atmosferę Harendy w obrazoburczej powieści Schodami w górę, schodami w dół. Maria Kasprowiczowa, u której mieszkał w Harendzie, opisana w niej jest jako Dragina Łucka.

    Willa Chimera, w której mieszkał Choromański, jest prywatnym budynkiem, położonym w spokojnej części zakopanego przy ulicy Struga 3. Budynku nie można zwiedzać. W mieście nie ma też wielu pamiątek po Choromańskim.

  • Śladami Nałkowskiej i Szymanowskiego

    W poszukiwaniu śladów znanej pisarki i wybitnego kompozytora musimy udać się na ulicę Kasprusie, gdzie mieści się Willa Atma, obecnie muzeum Karola Szymanowskiego.

    Śladami Nałkowskiej i Szymanowskiego

    W poszukiwaniu śladów znanej pisarki i wybitnego kompozytora musimy udać się na ulicę Kasprusie, gdzie mieści się Willa Atma, obecnie muzeum Karola Szymanowskiego.

    Karol Szymanowski, twórca Harnasiów, mieszkał w Atmie w latach 1930–1936. Zofia Nałkowska, dwukrotnie rozwiedziona, przez jakiś czas związana była flirtem z kompozytorem, który, choć o innej orientacji seksualnej, imponował jej intelektualnie. Dla artysty związek z pisarką był kamuflażem jego rzeczywistego życia. Nałkowska jego skłonności homoseksualne nazywała "skazą", uważała, że nie wyklucza to małżeństwa. Romansem tej pary żyło całe środowisko literackie.

    Willa „Atma” została wybudowana po roku 1890 przez Józefa Kasprusia-Stocha, współpracownika Stanisława Witkiewicza w stylu zakopiańskim. Jej projekt nie odbiegał od budowanych wówczas w Zakopanem domów, przeznaczonych pod wynajem. Dom przez ponad 30 lat był parterowy. Dopiero po remoncie w 1926 r. dobudowano piętro, zadbano też o kanalizację i ogrzewanie. Dopiero w tym czasie willa przy Kasprusiach dostała nazwę "Atma". Słowo pochodzi z sanskrytu i znaczy "dusza". Nazwali ją tak letnicy, urzeczeni jej ówczesną atmosferą.

    Po II wojnie światowej w willi były mieszkania komunalne. W 1974 roku została wykupiona za społeczne składki. Powstało tam jedyne w Polsce muzeum biograficzne Karola Szymanowskiego, które jest oddziałem Muzeum Narodowego w Krakowie. W sezonie letnim (od maja do października) obowiązują następujące godziny otwarcia muzeum: wtorek - niedziela: 10.00 - 17.00; piątek: 10.00-19.00; w każdy ostatni weekend miesiąca: 12.00-20.00; w poniedziałki muzeum jest nieczynne. Bilet normalny kosztuje 8 złotych, ulgowy 4 złote. Są też bilety rodzinne dla grup maksymalnie 5 osobowych (bilet rodzinny kosztuje 18 złotych).

  • Willa pod Jedlami

    Willa pod Jedlami swoją nazwę wzięła od jodeł rosnących na działce przeznaczonej pod jej budowę. Zaprojektowana została przez Stanisława Witkiewicza dla Jana Gwalberta Pawlikowskiego. Witkiewicz - twórca stylu zakopiańskiego - jest autorem projektów jeszcze kilku innych cennych zakopiańskich budowli ( m.in. Willi Koliba i kaplicy Uznańskich w Jaszczurówce).

    Willa pod Jedlami

    Willa pod Jedlami swoją nazwę wzięła od jodeł rosnących na działce przeznaczonej pod jej budowę. Zaprojektowana została przez Stanisława Witkiewicza dla Jana Gwalberta Pawlikowskiego. Witkiewicz - twórca stylu zakopiańskiego - jest autorem projektów jeszcze kilku innych cennych zakopiańskich budowli ( m.in. Willi Koliba i kaplicy Uznańskich w Jaszczurówce).

    Dom pod Jedlami wzniesiono w latach 1896-1897 ale prace wykończeniowe trwały aż do 1906 r. W trakcie budowy domu prac doglądał sam Witkiewicz, wprowadzając na bieżąco potrzebne zmiany. Również on jest autorem większości wyposażenia wnętrz Willi pod Jedlami. Przez prawie stulecie dom pozostawał w niezmienionym stanie, dopiero w latach 90. XX w. przeprowadzono remont i zbudowano nowe ogrodzenie.

    Właściciel Willi pod Jedlami Jan Gwalbert Pawlikowski był jednym z pionierów ochrony przyrody. Założył i przez wiele lat był redaktorem naczelnym czasopisma Wierchy. Jego synem był Michał Gwalbert Pawlikowski. Jego synową, żoną drugiego syna - Jana Gwalberta Henryka, była Maria Pawlikowska-Jasnorzewska. Jego wnukami są: prof. filozofii Karol Tarnowski oraz prof. historii sztuki i pisarz Jacek Woźniakowski, a prawnuczką Róża Thun.

    Willa pod Jedlami znajduje się przy Drodze na Koziniec. Dojazd jest oznaczony tablicami. Budynek - podobnie jak położoną niedaleko Witkiewiczówkę - można zobaczyć jedynie z zewnątrz.