Zakopane

Dół

Zakopiańskie wille

Zakopane

  • Harenda Kasprowicza

    Willa Harenda to zakopiański dom Jana Kasprowicza. Choć poeta mieszkał w nim tylko trzy lata, po jego śmierci, staraniem żony Marii, powstało tam jego muzeum.

    Harenda Kasprowicza

    Harenda Kasprowicza

    Willa Harenda to zakopiański dom Jana Kasprowicza. Choć poeta mieszkał w nim tylko trzy lata, po jego śmierci, staraniem żony Marii, powstało tam jego muzeum.

    Willę, nazwaną początkowo Arenda, Kasprowicz kupił w 1923 roku od angielskiej malarki Winifred Cooper za pieniądze zarobione na tłumaczeniu Szekspira. Było to 500 funtów szterlingów. Budynek był wtedy nowy, wybudowano go trzy lata wcześniej. Jego budowniczym był Jan Kluś Fudala. Wybudowano go z przeznaczeniem na pensjonat w tzw. stylu zakopiańskim drugim, rozwijającym się w dwudziestoleciu międzywojennym.


    W 1933 roku dzięki staraniom wdowy po Kasprowiczu a także Kornela Makuszyńskiego i Leopolda Staffa, obok domu powstało granitowe mauzoleum, które zaprojektował Karol Stryjeński, do którego przeniesiono prochy poety.

    Muzeum Kasprowicza mieści się w Harendzie od 1950 r. Z woli wdowy po Kasprowiczu zachowało wygląd domu z czasów jego życia. Do zwiedzania udostępniono jadalnię, salonik i sypialnię. W willi mieściła się bogata biblioteka Kasprowicza. W muzeum eksponowane są rękopisy, fotografie, książki i meble a także pastelowe portrety właścicieli Harendy autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza. Wokół willi rosną ogromne drzewa, zasadzone przez Kasprowicza a na balkonie kwitną nasturcje, które są symbolem Harendy.

    W Harendzie od lat 60. ub. wieku działa Stowarzyszenie Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza, które organizuje poświęcone poecie spotkania i wieczory poetyckie.

    Willa znajduje się niedaleko drogi Zakopane - Poronin (os. Harenda 12 a). Dojazd do niej jest oznakowany. Auto można zaparkować w dzielnicy Guty lub w pobliżu stacji kolejki na Harendzie. W willi działa muzeum Jana Kasprowicza (w poniedziałki nieczynne). Zwiedzanie jest płatne. Bilet normalny kosztuje 6 złotych, ulgowy 5 złotych. Dzieci do lat 7 Harendę zwiedzają za darmo. W Harendzie organizowane są też wieczorki literacko-muzyczne.

  • Willa Astoria

    Willa Astoria to Dom Pracy Twórczej. To tam Wisława Szymborska otrzymała wiadomość o przyznaniu jej Nagrody Nobla w 1996 r. Do Astorii ciągle przybywają najwybitniejsi twórcy polskiej literatury.

    Willa Astoria

    Willa Astoria

    Willa Astoria to Dom Pracy Twórczej. To tam Wisława Szymborska otrzymała wiadomość o przyznaniu jej Nagrody Nobla w 1996 r. Do Astorii ciągle przybywają najwybitniejsi twórcy polskiej literatury.

    Ojciec Wisławy Szymborskiej, Wincenty, był od 1904 roku zarządcą majątku Zamoyskich w Zakopanem. Wraz z rodziną mieszkał do 1923 roku w domu w Kuźnicach. Choć poetka nie urodziła się w Zakopanem, to bardzo często wracała tam, szczególnie w październiku. Jako członkini Związku Literatów Polskich zatrzymywała się w Domu Pracy Twórczej Astoria. Zakopiańskie wakacje były stałym punktem Noblistki od 1952 r. W ciągu tych lat zawarła wiele przyjaźni, które przetrwały lata, np. z poetką Marią Kalotą-Szymańską. Kiedy 3 października 1996 roku do poetki zadzwonił pracownik Akademii Szwedzkiej, by powiadomić ją o nagrodzie Nobla, poetka była w trakcie pisania wiersza. "Dokończyła" go dopiero trzy lata później.

    W latach 50. ub. wieku w Astorii na wakacjach bywał Stanisław Lem. Jego spotkanie z prezesem Spółdzielni Wydawniczej Czytelnik, Jerzym Pańskim, dało pisarzowi inspirację i motywację do napisania Astronautów. Dziewięć lat później, w okolicach Zakopanego zaczęto kręcić zdjęcia do Milczącej gwiazdy, zrealizowanej na podstawie tej książki.

    Stanisław Lem "uciekał" do Astorii przez wiele lat. Willa była jego narciarską bazą wypadową. Bywał tam także w czerwcu, kiedy w Krakowie męczyły go pyłki kwitnących roślin (Lem był alergikiem). Jednym z najważniejszych dzieł powstałych przy Drodze do Białego było Solaris napisane w czerwcu 1959 roku.

    Willa Astoria zachowała swój kameralny charakter. Jest tam 16 pokoi, może mieszkać 34 osoby. Stoi przy Drodze do Białego 12, nieopodal Białego Potoku. To działający pensjonat, w którym można się zatrzymać podczas wizyty w Zakopanem. Budynkiem zarządza Fundacja Domu Literatury i Domów Pracy Twórzczej. Gościom oferuje noclegi z wyżywieniem.

  • Muzeum Makuszyńskiego

    Muzeum Kornela Makuszyńskiego mieści się w willi Opolanka, gdzie rodzina pisarza spędzała przed II wojną światową letnie i zimowe wakacje a po wojnie stała się ich domem na stałe. Zgromadzone tam pamiątki po pisarzu nie są bogate. Większość majątku Makuszyńskich zniszczyła wojna w Warszawie. To, co trafiło do zakopiańskiego muzeum, to zbiory ofiarowane przez Janinę Gluzińską-Makuszyńską, wdowę po pisarzu. Muzeum w Opolance to cztery pokoje dawnego mieszkania państwa Makuszyńskich.

    Muzeum Makuszyńskiego

    Muzeum Makuszyńskiego

    Muzeum Kornela Makuszyńskiego mieści się w willi Opolanka, gdzie rodzina pisarza spędzała przed II wojną światową letnie i zimowe wakacje a po wojnie stała się ich domem na stałe. Zgromadzone tam pamiątki po pisarzu nie są bogate. Większość majątku Makuszyńskich zniszczyła wojna w Warszawie. To, co trafiło do zakopiańskiego muzeum, to zbiory ofiarowane przez Janinę Gluzińską-Makuszyńską, wdowę po pisarzu. Muzeum w Opolance to cztery pokoje dawnego mieszkania państwa Makuszyńskich.

    Zbiory Muzeum obejmują księgozbiór, złożony z kolejnych wydań utworów pisarza, piśmiennictwo historycznoliterackie o jego twórczości oraz literaturę pamiętnikarską. Archiwum pisarza to nie tylko rękopisy samego Makuszyńskiego, ale i bogaty zbiór listów od wybitnych literatów, malarzy, muzyków, ludzi teatru, uczonych, polityków, a także obfita korespondencja od czytelników. Archiwum uzupełniają wycinki prasowe, zbiór fotografii oraz rysunki, które do muzeum przywożą dzieci z całej Polski.

    W Willi Opolanka Kornel Makuszyński mieszkał do śmierci, czyli do 1953 roku. Jego grób na Pęksowym Brzyzku cały czas odwiedzają dzieci z całej Polski, pozostawiając znaczki, zawieszki, obrazki, naklejki.

    W Zakopanem rozgrywa się akcja Panny z mokrą głową. Bohaterka - Irenka Borowska - odnajduje w Zakopanem swoją ciotkę, hrabinę Opolską. Opis Zakopanego w książce nie jest szczególnie wierny realiom, ale oddaje atmosferę miasta w tamtych czasach. Na podstawie książki nakręcono w Zakopanem film, w jednej z głównych ról wystąpiła w nim Anna Dymna.

    Willa Opolanka to kamienica z lat 30. ub. w., wybudowana w stylu funkcjonalizmu. Miejsce to jest doskonale znane wszystkim dzieciom przyjeżdżającym do Zakopanego na wycieczki. Przed willą stoi pomnik pisarza i Koziołka Matołka, bohatera jego najbardziej chyba znanej bajki.

    Willa Opolanka mieści się w Zakopanem przy ul. Tettmajera 15, to ulica niedaleko Krupówek. Przed willą stoi pomnik Kornela Makuszyńskiego z doskonale znanym wszystkim dzieciom Koziołkiem Matołkiem.

    Muzeum jest oddziałem Muzeum Tatrzańskiego. Ekspozycja znajduje się na pierwszym piętrze willi, w danym mieszkaniu Makuszyńskiego. Muzeum czynne jest od środy do soboty (od godziny 10 do 18) oraz w niedzielę (od 9 do 15). Bilet normalny kosztuje 6 zł, ulgowy 4,50 zł. Za oprowadzanie z przewodnikiem trzeba zapłacić 20 złotych. Jednak każdy ze zwiedzających może poprosić o przygotowany dla turystów opis wszystkich sal.

  • Dworzec Tatrzański

    Zbierało się tam wcale fajne towarzystwo, co prawda nie wszyscy byli łazikami górskimi; schodziło się bractwo od liny i czekana, artyści, pijacy, uczeni, prorocy i wariaci. czasem zaszedł jakiś zapalczywy "filanc", by sprawdzić, czy nie szynkuje się wódki bez koncesji, najczęściej jednak opuszczał lokal pewny, że pije się tam tylko mleko kwaśne i gra co najwyżej w ping-ponga. Tymczasem trzeba przyznać, że obchodzono w tym lokalu wiele imienin i innych pijaństw o takim natężeniu, że gdyby ujrzał to ów "filanc", padłby trupem - tak o Dworcu Tatrzańskim pisał malarz, taternik i felietonista Rafał Malczewski.

    Dworzec Tatrzański

    Dworzec Tatrzański

    Zbierało się tam wcale fajne towarzystwo, co prawda nie wszyscy byli łazikami górskimi; schodziło się bractwo od liny i czekana, artyści, pijacy, uczeni, prorocy i wariaci. czasem zaszedł jakiś zapalczywy "filanc", by sprawdzić, czy nie szynkuje się wódki bez koncesji, najczęściej jednak opuszczał lokal pewny, że pije się tam tylko mleko kwaśne i gra co najwyżej w ping-ponga. Tymczasem trzeba przyznać, że obchodzono w tym lokalu wiele imienin i innych pijaństw o takim natężeniu, że gdyby ujrzał to ów "filanc", padłby trupem - tak o Dworcu Tatrzańskim pisał malarz, taternik i felietonista Rafał Malczewski.

    Dworzec Tatrzański, nazywany też Dworem Tatrzańskim był pierwszym zakopiańskim domem kultury. Inicjatorem jego wybudowania był Walery Eljasz, który 2 grudnia 1874 roku na nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Towarzystwa Tatrzańskiego w Krakowie wystąpił z wnioskiem o zakup gruntu dla zbudowania domu dla Towarzystwa Tatrzańskiego w Zakopanem.

    Budowę rozpoczęto w 1880 roku. Projektantem budynku był Karola Zaremba. Drewniany budynek został otwarty 30 lipca 1882. W kolejnych latach powiększono go o kolejne pokoje, ulokowano tam także biura Towarzystwa Tatrzańskiego, czytelnię i bibliotekę a nawet salę balową.

    Z czasem Dworzec Tatrzański stał się głównym centrum kulturalnym Zakopanego, gdzie gościli i występowali m.in. Mieczysław Karłowicz, Helena Modrzejewska, Ignacy Jan Paderewski. To tutaj Henryk Sienkiewicz po raz pierwszy publicznie czytał Quo Vadis a Kornel Makuszyński grywał z przyjaciółmi w brydża. Dworzec Tatrzański chlubi się 120-letnimi tradycjami muzycznymi.

    W 1900 r., podczas jednego z hucznych bali doszło do pożaru i znaczna część willi spłonęła. Towarzystwo Tatrzańskie odbudowało go, już nie z drewna, ale z kamienia. Projektantem "nowego" dworca tatrzańskiego był Wandalin Beringer, który zaprojektował go w stylu zakopiańskim. Po II wojnie światowej gmach stał się siedzibą Oddziału Zakopiańskiego PTTK oraz (do 1986) Grupy Tatrzańskiej GOPR , do 1990 działał tu Klub Turysty. W Dworcu Tatrzańskim założono też Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.

    Dworzec Tatrzański znajduje się przy ulicy Krupówki 12. Z popularnego deptaku trzeba skręcić w bok i przejść przez mostek. Dworzec Tatrzański sąsiaduje z główną siedzibą Muzeum Tatrzańskiego. Od kilku lat Dworzec Tatrzański to popularny w Zakopanem klub muzyczny. Jego właściciel nawiązuje do historii tego miejsca. W jednej z sal wiszą portrety dawnych gości dworca. Organizowane są tutaj wydarzenia kulturalne. W poniedziałki w Dworcu Tatrzańskim występują artyści z Teatru Witkacego, czwartki to czas koncertów. Często na dyskusje o historii Zakopanego i Tatr zapraszają tutaj pracownicy Muzeum Tatrzańskiego.

  • Hotel Morskie Oko

    "Morskie Oko" to jeden z najstarszych hoteli zakopiańskich. Zbudowany został z drewna w 1897 r. przez Władysława Dzikiewicza przy Krupówkach. Kiedy spłonął w 1899 r. podczas wielkiego pożaru Krupówek, odbudowano go z kamienia. W 1901 r. był jednym z 3 pierwszych domów murowanych w centrum Zakopanego.

    Hotel Morskie Oko

    "Morskie Oko" to jeden z najstarszych hoteli zakopiańskich. Zbudowany został z drewna w 1897 r. przez Władysława Dzikiewicza przy Krupówkach. Kiedy spłonął w 1899 r. podczas wielkiego pożaru Krupówek, odbudowano go z kamienia. W 1901 r. był jednym z 3 pierwszych domów murowanych w centrum Zakopanego.

    Na początku ub. wieku był luksusowym hotelem z własną restauracją, którą szczególnie cenili sobie artyści a także z salą teatralno-balową, gdzie mieściło się 200 osób. Do II wojny światowej był prywatną własnością Władysława Dzikiewicza i jego rodziny. Po II wojnie światowej został przejęty najpierw przez Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, a potem władze miasta. Przez wiele lat "Morskie Oko" należało do TPT "Tatry". W 1990 r. zostało reprywatyzowane.

    Na scenie "Morskiego Oka" występowali najwybitniejsi polscy aktorzy, m.in. Helena Modrzejewska, Irena i Ludwik Solscy, Aleksander Zelwerowicz, Karol Adwentowicz, Mieczysława Ćwiklińska, a także Hanka Ordonówna, Eugeniusz Bodo, Ludwik Sempoliński. Grywali i śpiewali światowej sławy muzycy: Stanisław Barcewicz, Irena Dubiska, Karol Szymanowski, Egon Petri, Adam Didur, Ada Sari, Wanda Wiłkomirska, Światosław Richter, Kaja Danczowska oraz przedstawiciele muzy lżejszej: Zula Pogorzelska, Maryla Rodowicz, Marek Grechuta, Ewa Demarczyk, Skaldowie. Tutaj miał wszystkie swoje premiery warszawski teatr "Wagabunda".

    W "Morskim Oku" odbywały się rauty literackie i spotkania autorskie, w których brali udział m.in. Jan Kasprowicz, Władysław Orkan, Kazimierz Tetmajer, Stanisław Przybyszewski, Władysław Reymont, Stefan Żeromski i Jerzy Żuławski. W latach międzywojennych (1925-1927) miał tu swoją siedzibę Teatr Formistyczny Stanisława Ignacego Witkiewicza, który wystawił m.in. sztuki Witkacego Wariat i zakonnica, Nowe wyzwolenie, W małym dworku oraz reżyserowane przezeń Wesele Stanisława Wyspiańskiego. Po II wojnie światowej działał tam teatr prowadzony przez Towarzystwo Miłośników Teatru im. H. Modrzejewskiej. W 1978 roku wiatr halny uszkodził strop sali teatralnej, co zakończyło trwającą 75 lat historię sceny "Morskiego Oka".

    Dawny hotel "Morskie Oko" to okazały budynek w centrum Zakopanego, przy popularnych Krupówkach. Obecnie jest własnością prywatnego przedsiębiorcy, który zapowiadał ponowne otwarcie hotelu. Na parterze na razie jednak znajdują się sklepy. Na tarasie hotelu można wypić kawę.

  • Willa Sztaudyngera

    W dwupiętrowym, drewnianym, ozdobionym snycerką domu zwanym willą "Koszysta" w latach 1955 - 1970 mieszkał Jan Sztaudynger. Ojciec znanego poety i satyryka po przejściu na emeryturę, sprzedał swoje mieszkanie w Krakowie i kupił w Zakopanem pod Skocznią góralski domek z ogródkiem. Wraz z żoną zamieszkali tam na stałe. Początkowo dom otoczony był obszernym ogrodem, większość jednak zajęto budując drogę pod skocznię.

    Willa Sztaudyngera

    W dwupiętrowym, drewnianym, ozdobionym snycerką domu zwanym willą "Koszysta" w latach 1955 - 1970 mieszkał Jan Sztaudynger. Ojciec znanego poety i satyryka po przejściu na emeryturę, sprzedał swoje mieszkanie w Krakowie i kupił w Zakopanem pod Skocznią góralski domek z ogródkiem. Wraz z żoną zamieszkali tam na stałe. Początkowo dom otoczony był obszernym ogrodem, większość jednak zajęto budując drogę pod skocznię.

    Ten dom i ten swobodnie rosnący ogród często wspominał Sztaudynger w swoich wierszach. Gdy rodzice przenieśli się do Zakopanego, Jan, już wówczas dorosły, osiedlał się i podejmował pracę w różnych miejscach kraju, okres wojny spędził na ziemi sandomierskiej. W Zakopanem zamieszkał na stałe w 1955 roku, po śmierci matki, która zobowiązała swoich synów testamentem, by nie sprzedawali zakopiańskiej willi.

    Zakopiański dom Sztaudyngera zapamiętało wielu potrzebujących pomocy, którzy doświadczyli tam gościnności, wsparcia i wspaniałomyślności gospodarza.

    Obecnie Willa Koszysta jest Siedzibą Stowarzyszenia Fraszka im. Jana Sztaudyngera.

    Willa Koszysta znajduje się przy ulicy Piłsudskiego 69, niedaleko Wielkiej Krokwi.