Kraków

Dół

Szlak literackich księgozbiorów

Kraków

  • Archiwum Artystyczne i Biblioteka Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie

    Historia zbiorów przechowywanych w Archiwum Artystycznym i Bibliotece Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie jest znacznie starsza niż działalność samej instytucji. Pierwsze dokumenty tworzące dzisiejszy księgozbiór to egzemplarze sztuk wystawianych na deskach teatru krakowskiego w latach 1838-1893,  później poszerzane o zasoby Teatru Miejskiego (od 1909 r. noszącego imię Juliusza Słowackiego).

    Archiwum Artystyczne i Biblioteka Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie

    Kraków, Plac św. Ducha 4
    www.slowacki.krakow.pl/pl/teatr/archiwum_artystyczne/

    Historia zbiorów przechowywanych w Archiwum Artystycznym i Bibliotece Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie jest znacznie starsza niż działalność samej instytucji. Pierwsze dokumenty tworzące dzisiejszy księgozbiór to egzemplarze sztuk wystawianych na deskach teatru krakowskiego w latach 1838-1893,  później poszerzane o zasoby Teatru Miejskiego (od 1909 r. noszącego imię Juliusza Słowackiego).  Do dziś archiwa instytucji przechowują jeden z najcenniejszych i najobszerniejszych zbiorów teatralnych w Polsce, upamiętniający ponadstusiedemdziesięcioletnią działalność artystyczną teatru w Krakowie, a także odzwierciedlający wizję i misję towarzyszące jego twórcom.  W bibliotece znajdziemy rękopisy i maszynopisy sztuk teatralnych (V. Hugo, S. Wyspiańskiego, M. Maeterlincka, J. Iwaszkiewicza i wielu innych), przekłady utworów  obcojęzycznych, afisze i plakaty, z których najstarsze pochodzą z drugiej połowy XIX w.,  korespondencję i programy artystyczne, a także materiały wizualne dokumentujące przedstawienia.  Wiele z dokumentów zawiera notatki i poprawki autorskie, uwagi reżyserów i inspicjentów bądź adnotacje cenzury, dzięki którym już sam tekst dramatyczny nabiera performatywnego charakteru, pokazuje jak z kart sztuk i scenariuszy wyłaniały się wybitne inscenizacje Teatru Miejskiego. Nieoceniony wkład w pozyskiwanie i kolekcjonowanie tak różnorodnych zbiorów oraz zachowanie ciągłości artystycznej teatru mieli dyrektorzy i bibliotekarze instytucji, m.in. Stanisław Koźmian, Tadeusz Pawlikowski czy Jadwiga oraz Alfred Woyciccy. Niezwykle ciekawą inicjatywą było powstanie Czytelni Artystów Teatru Miejskiego (1902), zrzeszającej większość aktorów i osoby związane z instytucją.  Do zadań jej członków należało m.in. pozyskiwanie nowych egzemplarzy książek, które miały pomóc czytelnikom w poszerzaniu intelektualnych i artystycznych horyzontów.

  • Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej

    Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej powstało na przełomie XI i XII w. i od początku było związane z działalnością biskupa oraz kanoników krakowskich skupionych przy Katedrze na Wawelu i rezydencji królewskiej. Większość zbiorów przechowywanych w archiwum jest świadectwem pracy kapituły – są to dokumenty pergaminowe o charakterze prawnym, wydawane przez królów oraz władze kościelne, kopiariusze, księgi fundacji, metryki kapitulne czy inwentarze.

    Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej

    Kraków, Wawel 3

    http://www.akkk.com.pl/

     

    Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej powstało na przełomie XI i XII w. i od początku było związane z działalnością biskupa oraz kanoników krakowskich skupionych przy Katedrze na Wawelu i rezydencji królewskiej. Większość zbiorów przechowywanych w archiwum jest świadectwem pracy kapituły – są to dokumenty pergaminowe o charakterze prawnym, wydawane przez królów oraz władze kościelne, kopiariusze, księgi fundacji, metryki kapitulne czy inwentarze. Przez stulecia działalności archiwum zgromadziło też wiele unikatowych i bezcennych zabytków piśmienniczych, z których najstarszy – manuskrypt włoskiego pochodzenie Praedictiones – pochodzi z VIII w. Księgozbiór liczy ponad 240 rękopisów (m.in. Kodeks emmeramski), 323 inkunabuły (dzieła liturgiczne, homiletyka, kolekcje Biblii, hagiografia), a także zbiór starodruków obejmujący ponad 3 tys. woluminów (dzieła filozoficzne, teologiczne, prawne, książki pochodzące z likwidowanych bibliotek zakonnych, m.in. jezuitów czy karmelitów bosych). Na Wawelu przechowywany jest też jeden z najstarszych i najliczniejszych polskich zbiorów muzycznych, który gromadzi antyfonarze, graduały (m.in. bogato iluminowany Graduał Jana Olbrachta), mszały, rękopisy rorantystów katedralnych i wiele innych. Do archiwalnych cymeliów można zaliczyć Akt unii krewskiej, na mocy którego doszło do małżeństwa Jadwigi i Władysława Jagiełły oraz unii polsko-litewskiej, czy XV-wieczną księgę koronacyjną Ordo Coronadii. Do cennych zbiorów współczesnych należy kolekcja dokumentów związanych z działalnością Jana Pawła II, szczególnie w krakowskim okresie jego życia, m.in. korespondencja i nauczanie.

  • Biblioteka Jagiellońska

    Dzieje księgozbioru dzisiejszej Biblioteki Jagiellońskiej wiążą się z założeniem Akademii Krakowskiej przez króla Kazimierza Wielkiego w 1364 r.  Zalążek najstarszej polskiej książnicy stanowiły dzieła bezpośrednio związane z działalnością uniwersytecką,  czyli książki kolekcjonowane przez profesorów, bibliotekarzy oraz studentów – kupowane, sprowadzane z zagranicy czy własnoręcznie kopiowane.

    Biblioteka Jagiellońska

    Kraków, ul. Oleandry 3

    http://www.bj.uj.edu.pl/

     

    Dzieje księgozbioru dzisiejszej Biblioteki Jagiellońskiej wiążą się z założeniem Akademii Krakowskiej przez króla Kazimierza Wielkiego w 1364 r.  Zalążek najstarszej polskiej książnicy stanowiły dzieła bezpośrednio związane z działalnością uniwersytecką,  czyli książki kolekcjonowane przez profesorów, bibliotekarzy oraz studentów – kupowane, sprowadzane z zagranicy czy własnoręcznie kopiowane. Początkowo zbiory były rozproszone, gromadzono je w poszczególnych kolegiach, wydziałach i bursach studenckich, którym miały służyć. Pierwsze osobne pomieszczenie Biblioteka otrzymała w Collegium Maius w XVI w. i aż do 1940 r.  adres jej siedziby pozostawał niezmienny.  W XVIII w. Biblioteka Jagiellońska stała się instytucją ogólnouniwersytecką o charakterze publicznym, a znana dziś wszystkim nazwa książnicy, pochodząca oczywiście od uniwersytetu, utrwaliła się dopiero w drugiej połowie XIX w. Dynamiczny rozwój instytucji nastąpił po II wojnie światowej i związany był z obowiązkiem przekazywania bibliotece egzemplarzy druków polskich, a także ofiarowaniem licznych darów oraz wymianami z wydawnictwami i instytucjami zagranicznymi.

    Biblioteka Jagiellońska przechowuje dzieła będące pomnikami piśmiennictwa i literatury ojczystej (najstarszy zapis Bogurodzicy, autografy utworów literackich, np. Chłopów W. Reymonta) oraz zabytki, które zajmują ważne miejsce na kartach historii książki i drukarstwa (odbitki druków Gutenberga, najwcześniejsze druki krakowskie –  Almanach Cracoviense and annum 1474 Kaspra Straubego czy prace Szwajpolta Fiola).  Biblioteka gromadzi ponad 33 tys. rękopisów (Kodeks Baltazara Behema, Biblia Latina i i in.) oraz 100 tys. starych druków, w tym 3,6 tys. inkunabułów, wychodzących spod pras najważniejszych polskich i europejskich oficyn wydawniczych.  Niezwykle cenne są także zbiory muzyczne Jagiellonki – rękopisy i druki utworów F. Chopina, W. Lutosławskiego, S. Moniuszki. Niespełna 60 tys. obiektów zawiera kolekcja grafik:  ważna z perspektywy historii miasta dokumentacja zabytków Krakowa sprzed wielkiego pożaru w XIX w., rysunki znanych artystów, (C. K. Norwida, A. Grottgera) i in. Po II wojnie światowej Bibliotece Jagiellońskiej zostały przekazane dwa niezwykle cenne rękopisy – autograf De Revolutionibus Mikołaja Kopernika, uważany za jeden z najważniejszych zabytków piśmienniczych w dziejach ludzkości i nauki, oraz opis chorągwi krzyżackich Jana Długosza, Banderia Prutenorum.

  • Archiwum i Biblioteka OO. Karmelitów na Piasku

    Początki biblioteki sięgają XIV w. i wiążą się z założeniem w Krakowie zakonu oo. karmelitów na Piasku. Zalążek ówczesnego księgozbioru stanowiły książki przywożone przez duchownych, którzy osiadali się w klasztorze. Kształtowanie się biblioteki przypada na wiek XV i XVI, jednak to dwa następne stulecie były okresem jej największego rozkwitu, związanego z dynamicznym rozwojem zakonu karmelitańskiego w Polsce.

    Archiwum i Biblioteka OO. Karmelitów na Piasku

    Archiwum i Biblioteka OO. Karmelitów na Piasku

    Kraków, ul. Karmelicka 19

    www.archiwum.karmelici.pl

     

     

    Początki biblioteki sięgają XIV w. i wiążą się z założeniem w Krakowie zakonu oo. karmelitów na Piasku. Zalążek ówczesnego księgozbioru stanowiły książki przywożone przez duchownych, którzy osiadali się w klasztorze. Kształtowanie się biblioteki przypada na wiek XV i XVI, jednak to dwa następne stulecie były okresem jej największego rozkwitu, związanego z dynamicznym rozwojem zakonu karmelitańskiego w Polsce. Na przestrzeni ponad sześciuset lat dzieła były  pozyskiwane na różne sposoby, zakonnikom zależało bowiem, aby zdobywana wiedza o świecie mogła być przekazywane przyszłym pokoleniom, także w postaci spuścizny piśmienniczej. Część ksiąg powstała w przyklasztornym skryptorium, inne były przekazywane z osobistych zbiorów duchownych bądź w formie darów od osób wspierających zakon. Jednym z pierwszych donatorów biblioteki był mansjonarz kościoła Mariackiego, Świętosław Milczący, zwany Błogosławionym. Podarował on  karmelitom obszerną i bardzo cenną kolekcję, pragnąc stworzyć kanon ksiąg istotnych dla zakonnych bibliotek, do dziś zachowało się kilkanaście woluminów z tego zbioru. Trzon księgozbioru stanowią przede wszystkim starodruki gromadzone od XV w. (kolekcje Biblii, kazania, dzieła prawnicze, historyczne i in.), choć ocalały także rękopisy, w tym kilkanaście średniowiecznych (najcenniejszy z ich to papierowy manuskrypt zawierający Revelationes św. Brygidy). Osobny dział stanowią muzyczne księgi liturgiczne, m.in. antyfonarze praskie z XIV w. lub też pięknie zdobiony wielki graduał karmelitański, autorstwa o. Stanisława ze Stolca. Do wyjątkowych skarbów biblioteki z pewnością trzeba zaliczyć unikatowy zbiór wielu dzieł medycznych (m.in. Galena, Hipokratesa), pochodzących głównie z kolekcji szwajcarskiego lekarza, Antona Schneebergera. Wystrój biblioteki ukształtowany pod koniec XVII w. pozostał do dziś w niemal niemienionej formie, dzięki czemu nie tylko przechowywany księgozbiór, ale też przestrzeń  klasztornej librarii oddaje ducha minionych czasów. Zadbanie o piękne wykończenie dekoracyjne miejsca – głównie przez okazałe malarstwo ścienne charakteryzujące ówczesną myśl naukową karmelitów – jest świadectwem, jak szczególne miejsce w zakonie na Piasku zajmowała  biblioteka.

     

     

    Zdjęcie: Archiwum i Biblioteka OO. Karmelitów na Piasku

  • Biblioteka Kolegium Filozoficzno-Teologicznego Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie

    Na charakter dzisiejszej biblioteki krakowskich oo. dominikanów wpływ miały jej burzliwe dzieje oraz  pochodzenie poszczególnych księgozbiorów tworzących cenną, ale też bardzo różnorodną kolekcję. Historię biblioteki można podzielić na dwa ważne okresy, które wyznaczył rok 1850  i wielki pożar Krakowa, niemal doszczętnie niszczący pierwotny księgozbiór.

    Biblioteka Kolegium Filozoficzno-Teologicznego Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie

    Biblioteka Kolegium Filozoficzno-Teologicznego Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie

    Kraków, ul. Stolarska 12

    Na charakter dzisiejszej biblioteki krakowskich oo. dominikanów wpływ miały jej burzliwe dzieje oraz  pochodzenie poszczególnych księgozbiorów tworzących cenną, ale też bardzo różnorodną kolekcję. Historię biblioteki można podzielić na dwa ważne okresy, które wyznaczył rok 1850  i wielki pożar Krakowa, niemal doszczętnie niszczący pierwotny księgozbiór. Początki zbiorów sięgały XIII w. i wiązały się  powstaniem w Krakowie klasztoru dominikanów, czego świadectwo znajdujemy w jedynym zachowanym z pożaru rękopisie –  odpisie konstytucji zakonnych Constitutiones Ordinis Praedicatorum – zawierającym pierwsze zapiski o bibliotece. Rozwój intelektualny ojców kaznodziejów miał swoich sprzymierzeńców dbających o poszerzanie zbiorów ważnych w kształceniu filozoficzno-teologicznym – wiele ksiąg zgromadzonych w ówczesnej bibliotece miało charakter darów od fundatorów, bądź było pozyskiwanych w ramach rozporządzeń władz zakonnych. Aby chronić cenne księgi w XVII w., na drzwiach biblioteki zawieszono nawet bullę Urbana VIII, grożącą klątwą każdemu, kto skusiłby się na kradzież dominikańskich skarbów. Niewiele z cennych zbiorów ocalało z pożaru, dlatego niezwłocznie podjęto próbę rekonstrukcji księgozbioru pod względem treściowym, opierając się na kanonie dzieł istotnych w formacji zakonnej. Zachowało się  Archiwum oraz książki, które podczas pożogi znajdowały się celach dominikanów, do Krakowa trafiły zasoby zlikwidowanego klasztoru św. Jacka z Warszawy, liczne darowizny, jak również unikatowe, gromadzone przez kilkaset lat zbiory biblioteki lwowskiej przywiezione do miasta po zakończeniu II wojny światowej. Obecnie biblioteka starych druków gromadzi ponad 20 tys. woluminów książek, w tym 461 inkunabułów, 7 tys. poloników oraz 11 tys. druków obcych, z których wiele zostało pięknie oprawionych przez lwowskich i krakowskich introligatorów. Są to głównie dzieła o tematyce teologiczno-filozoficznej, ale również książki z zakresu historii, literatury pięknej czy nauk przyrodniczych. Niezwykłym odkryciem było odnalezienie jedynego znanego dotąd autografu Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, wpisanego w księgę należącą do o. Antonina z Przemyśla. Za cymelia przechowywane w bibliotece należy uznać również  unikatowy, bogato ilustrowany egzemplarz Der Schatzbehalter (Norymberga, 1491 r.), książki należące do króla Jana Kazimierza, dzieła historyka Abrahama Bzowskiego OP i wiele innych.

     

    Zdjęcie: Katarzyna Płaszczyńska-Herman, Biblioteka Kolegium Filozoficzno-Teologicznego Polskiej Prowincji Dominikanów

  • Biblioteka Książąt Czartoryskich

    Księgozbiór Książąt Czartoryskich wiąże się z ustanowieniem biblioteki rodowej, której trzon stanowiła kolekcją prywatna gromadzona przez księstwo – Adama Kazimierza i Izabelę Czartoryskich, na przełomie XVIII i  XIX w. Kontynuatorem idei rodziców był Adam Jerzy Czartoryski, któremu przyświecała wizja utworzenia w Puławach wielkiej biblioteki narodowej, umożliwiającej rozwój badań nad literaturą i dziejami Polski.

    Biblioteka Książąt Czartoryskich

    Kraków, Muzeum Narodowe, ul. św. Marka 17
    http://muzeum.czartoryskich.pl/

    Księgozbiór Książąt Czartoryskich wiąże się z ustanowieniem biblioteki rodowej, której trzon stanowiła kolekcją prywatna gromadzona przez księstwo – Adama Kazimierza i Izabelę Czartoryskich, na przełomie XVIII i  XIX w. Kontynuatorem idei rodziców był Adam Jerzy Czartoryski, któremu przyświecała wizja utworzenia w Puławach wielkiej biblioteki narodowej, umożliwiającej rozwój badań nad literaturą i dziejami Polski. Księgozbiór znalazł się w dużym niebezpieczeństwie po powstaniu listopadowym –  zasoby uległy znacznemu rozproszeniu (zbiory trafiły m.in. do Sieniaw, Krakowa, Kórnika), lecz po kilkunastu latach tułaczki spoczęły ostatecznie w 1874 r. w Krakowie, który od tej pory jest miejscem przechowywania i opieki nad kolekcją. Od 1950  r. biblioteka jest jednym oddziałów Muzeum Narodowego, a od 1999 r. piecze nad zbiorami sprawuje utworzona w tym celu Fundacja Książąt Czartoryskich. Zasób biblioteczny stanowią dwa działy: Księgozbiór Czartoryskich oraz Archiwum i Zbiór Rękopisów Czartoryskich.  Do najcenniejszych skarbów biblioteki należy ok. 350 inkunabułów, w tym m.in. największy zbiór druków sewilskich Stanisława Polaka oraz druki wędrownego drukarza Kaspra Straubego, nazywanego pierwszym drukarzem na ziemiach polskich. Ponad 2600 pozycji to uważane za cymelia poloniki  XVI-wieczne o szerokim spectrum tematycznym – szczególnie ważne są zabytki piśmiennictwa narodowego, m.in. dzieła historyczne najważniejszych ówczesnych dziejopisarzy (Marcina Kromera,  Macieja Miechowity) czy zbiór pierwszych praw i statutów polskich spinanych przez Jana Łaskiego. Oddzielną kolekcję stanowią rękopisy, w tym ok. 200 średniowiecznych i renesansowych manuskryptów iluminowanych (m.in. Traktat o formach i przepisach turniejowych autorstwa René d’Anjou, Złoty Kodeks Pułtuski, Psałterz Puławski  czy Pontyfikał Erazma Ciołka).  Biblioteka gromadzi 3800 tytułów czasopism, w tym kolekcję „Monitora”, „Zabaw Przyjemnych i Pożytecznych” czy pełne wydanie krakowskiego czasopisma „Czas”.  Ważne znaczenie dla burzliwej historii kraju ma także kolekcja Archiwum Publicznego, w skład której wchodzi m.in. część Archiwum Hotelu Lambert (dokumenty dotyczące powstania listopadowego i Wielkiej Emigracji oraz korespondencja wielu znanych postaci tego czasu – A. Mickiewicza, Z. Krasińskiego, F. Chopina).

  • Biblioteka Mieczysława Porębskiego

    Swój księgozbiór prof. Mieczysław Porębski – wybitny krytyk i teoretyk sztuki, ale też miłośnik książek –  kolekcjonował przez ponad półwiecze, sukcesywnie wzbogacając go o rozmaite pozycje z zakresu historii sztuki, literatury, historii, a także śladami naukowych i artystycznych fascynacji oraz pamiątkami z odbytych podróży.

    Biblioteka Mieczysława Porębskiego

    Biblioteka Mieczysława Porębskiego

    Kraków, Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie, ul. Lipowa 4

    http://mocak.pl/biblioteka

     

    Swój księgozbiór prof. Mieczysław Porębski – wybitny krytyk i teoretyk sztuki, ale też miłośnik książek –  kolekcjonował przez ponad półwiecze, sukcesywnie wzbogacając go o rozmaite pozycje z zakresu historii sztuki, literatury, historii, a także śladami naukowych i artystycznych fascynacji oraz pamiątkami z odbytych podróży. . W 2011 r. pięć tysięcy woluminów ze zbiorów profesora zostało przekazane Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie, otrzymując tym niejako swoje drugie życie – ponownie mają szansę stanowić ważne zaplecze dla badań z zakresu sztuki i humanistyki. Biblioteka nie tylko przechowuje cenną kolekcję bibliofila, ale jest też wyjątkowym miejscem pamięci , które odzwierciedla indywidualny charakter procesu kolekcjonowania księgozbioru osobistego i myślenia o nim. Miejsce zaaranżowane przez syna Mieczysława Porębskiego – prof. Jerzego Porębskiego – stanowi przemyślaną, kompletną przestrzeń mającą przypominać prywatny gabinet historyka sztuki znajdujący się w Krakowie przy al. Słowackiego. Oprócz półek po brzegi wypełnionych książkami i wyposażenia, przy którym pracował  profesor, w bibliotece znajdziemy także bezcenną kolekcję dzieł bliskich mu malarzy, nierzadko jego przyjaciół, m.in. Jerzego Nowosielskiego, Tadeusza Kantora czy  Marii Jaremy.

     

    Autor fotografii: Rafał Sosin,  Dzięki uprzejmości Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK

  • Biblioteka i Archiwum Muzeum Historycznego Miasta Krakowa

    Biblioteka i Archiwum Muzeum Historycznego Miasta Krakowa przechowują bardzo różnorodne zbiory pod względem formy, czasu powstania oraz funkcji, jakie niegdyś pełniły.  Księgozbiór, jako całość, ma jednak wyraźny, wspólny mianownik – jest nim miasto Kraków.

    Biblioteka i Archiwum Muzeum Historycznego Miasta Krakowa

    Kraków, Rynek Główny 35

    http://www.mhk.pl/zbiory/biblioteka-i-archwium

     

    Biblioteka i Archiwum Muzeum Historycznego Miasta Krakowa przechowują bardzo różnorodne zbiory pod względem formy, czasu powstania oraz funkcji, jakie niegdyś pełniły.  Księgozbiór, jako całość, ma jednak wyraźny, wspólny mianownik – jest nim miasto Kraków. Do najciekawszych zbiorów można zaliczyć kolekcje ksiąg i archiwaliów dokumentujących losy miasta i będących zapisem codziennego życia krakowian, m.in. plany miejski, pamiątki po ważnych osobach, dokumenty regulujące pracę rzemieślników, archiwa krakowskich instytucji i rodów, plakaty i afisze oraz świadectwa uczestników II wojny światowej.  Biblioteka muzealna gromadzi jedną z największych kolekcji cracovianów wydawanych w czołowych oficynach krakowskich od początku XVI w.: 130 przewodników po Krakowie i Małopolsce (w tym najstarszy, datowany na XVII w., Stołecznego Miasta Krakowa Kościoły i kleynoty Piotra H. Pruszczaja),  kalendarze i almanachy,  m.in. Kalendarz Wolnego Miasta Krakowa Józefa Czecha, wychodzący w latach 1832 – 1917.  Obszerne są także zbiory prasy krakowskiej wydawanej w XIX- i XX-wiecznych redakcjach (pierwszy numer „Gazety Krakowskiej” z 1799 r., „Czas” i in.). Miłośników książki oprócz księgozbioru przechowywanego w Bibliotece i Archiwum Muzeum Historycznego Miasta Krakowa zainteresować może także zbiór pamiątek po znanym krakowskim introligatorze – Robercie Jahodzie (1862-1947). Muzeum przechowuje ponad 3 tys. obiektów związanych z historią jego zakładu, wtajemniczających w specyfikę pracy introligatora.

  • Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie

     

    Biblioteka funkcjonuje od 1856 roku, kiedy Towarzystwo Naukowe Krakowskie zdecydowało o prowadzeniu własnego naukowego księgozbioru (w XIX w. Biblioteka nie była osobną instytucją). Zabytkowy dom TNK rozpoczęto budować w 1857 roku, ukończono w latach 60-tych. Nieoceniony wpływ na poszerzanie księgozbioru miały darowizny od osób prywatnych i wymiana z licznymi instytucjami zagranicznymi, z którymi współpracowało Towarzystwo.

    Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie

    Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie

    Kraków, ul. Sławkowska 17

    http://149.156.51.45/

     

     

    Biblioteka funkcjonuje od 1856 roku, kiedy Towarzystwo Naukowe Krakowskie zdecydowało o prowadzeniu własnego naukowego księgozbioru (w XIX w. Biblioteka nie była osobną instytucją). Zabytkowy dom TNK rozpoczęto budować w 1857 roku, ukończono w latach 60-tych. Nieoceniony wpływ na poszerzanie księgozbioru miały darowizny od osób prywatnych i wymiana z licznymi instytucjami zagranicznymi, z którymi współpracowało Towarzystwo. To właśnie publikacje zagraniczne są jedną z najcenniejszych kolekcji Biblioteki ze względu na ich unikatowy charakter. Po przekształceniu Towarzystwa w Akademię Umiejętności (później Polską Akademię Umiejętności) w 1873 r., Biblioteka funkcjonowała w strukturze Akademii.

    W 1953 r., po przejęciu majątku PAU przez nowoutworzoną Polską Akademię Nauk, Biblioteka działała jako Biblioteka PAN w Krakowie, a od 2000 r., po reaktywacji PAU, funkcjonuje pod swoją obecną nazwą.

    Księgozbiór biblioteki stanowi ważne zaplecze intelektualne do badań, przede wszystkim z zakresu humanistyki. Biblioteka gromadzi cenne rękopisy stanowiące podstawę dla dzieł należących dziś do kanonu polskiej literatury, m.in. autografy Księdza Marka Juliusza Słowackiego, Hrabiny Cosel Józefa Ignacego Kraszewskiego czy poezji Juliana Ursyna Niemcewicza, a także zbiory korespondencji literatów – listy Cypriana Norwida, Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Witolda Zechentera. Do zasobów o szczególnej wartości należy zaliczyć kolekcję rękopisów średniowiecznych i nowożytnych, 155 inkunabułów, 15 tys. starodruków, zbiory kartograficzne i ryciny, jak również spuścizny znanych osób (m.in. Oskara Kolberga, Hugona Kołłątaja, Tadeusza Kościuszki, Teofila Lenartowicza i in.) oraz bogate archiwa rodzinne. W 2007 r. na międzynarodową listę „Pamięć Świata” UNESCO zostały wpisane Archiwa Komisji Edukacji Narodowej, z których część przechowywana jest w Bibliotece Naukowej PAN i PAU. Na pierwszej liście krajowej znalazł się natomiast  Opis żup bocheńskich i wielickich z 1518, będący najstarszą zachowaną dokumentacją działalności przedsiębiorstwa, niepowtarzalną na tle europejskiego piśmiennictwa ekonomicznego.

     

     

    Fotografia biblioteki udostępniona przez Bibliotekę Naukową PAU i PAN

    Fotografia: rkps 7162 List Wyspiańskiego, List Stanisława Wyspiańskiego do Tadeusza Stryjeńskiego, Wenecja 15 marca 1890, Zbiory Specjalne, Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie

    Pierwsza strona tomu I powieści Hrabina Cosel, J.I. Krasowski, rkps 633, Zbiory Specjalne, Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie

  • Biblioteka Zgromadzenia Księży Misjonarzy

    Dzisiejszy księgozbiór Biblioteki Zgromadzenia Księży Misjonarzy na Stradomiu liczy około 200 tys. woluminów ksiąg i czasopism, kolekcjonowanych nieprzerwanie od ponad 300 lat. Początki zbiorów wiążą się z przybyciem do Krakowa Księży Misjonarzy w 1686 r. i ustanowieniem Domu Stradomskiego.

    Biblioteka Zgromadzenia Księży Misjonarzy

    Biblioteka Zgromadzenia Księży Misjonarzy

    Kraków, ul. Stradomska 4

    http://biblioteka.misjonarze.pl

     

    Dzisiejszy księgozbiór Biblioteki Zgromadzenia Księży Misjonarzy na Stradomiu liczy około 200 tys. woluminów ksiąg i czasopism, kolekcjonowanych nieprzerwanie od ponad 300 lat. Początki zbiorów wiążą się z przybyciem do Krakowa Księży Misjonarzy w 1686 r. i ustanowieniem Domu Stradomskiego. Księgozbiór biblioteczny poszerzał się dzięki powołaniu w 1732 r. seminarium diecezjalnego, a także dzięki licznym darowiznom, m.in. od misjonarzy francuskich czy wizytatorów domu. Ważny wpływ na kształtowanie się zbioru miało włączenie do Stradomskiej Biblioteki ksiąg należących wcześniej do domów Zgromadzenia w Krakowie (1800 r.) oraz w Warszawie przy kościele św. Krzyża (1864 r.), a po II wojnie światowej także dzieł przekazanych z Tarnowa, Zakopanego, Lwowa i krakowskiego domu kleparskiego.

    Biblioteka opiekuje się dziś wieloma unikatowymi i cennymi księgami: kilkudziesięcioma rękopisami, inkunabułami oraz zbiorem ponad 15 tys. starodruków. Trzon księgozbioru stanowią dzieła religijne związane z kształceniem teologicznym i posługą duchową, m.in.  kolekcja Biblii, księgi liturgiczne, homiletyka. Księgozbiór jest jednak wszechstronny, znajdziemy w nim ponadto książki z zakresu geografii, medycyny (np. dzieła anatomiczne Somatotomia Anthropologica), historii, literatury (np. zbiór wierszy wybitnego polskiego poety nurtu metafizycznego – Stanisława Grochowskiego, wraz z autorską dedykacją), jak również cenny zbiór opracowań muzycznych.  Na wielu zabytkach piśmienniczych można dostrzec interesujące ślady ich użytkowania – uwagi czytelnicze, wpisy mające odstraszać złodziei czy notatki dotyczące codziennych obowiązków, np. listy zakupów. Na szczególną uwagę zasługują cymelia biblioteki, m.in. XIII-wieczna iluminowana Biblia Latina z Francji, zdobiona 140 inicjałami malarskimi,  Annales  seu Cronicae incliti Regni Poloniae Jana Długosza, zbiór ilustracji pustelników i pustelniczek Trophaevm Vitae Solitariae czy dwie książki o tematyce medycznej, będące niegdyś własnością króla Zygmunta Augusta – pięknie oprawione w brązową skórę, na której wybito królewską formułę własnościową i superekslibris.

     

     

    Zdjęcia opraw książkowych przechowywanych w bibliotece

    Dzięki uprzejmości Biblioteki Zgromadzenia Księży Misjonarzy

  • Pracownia-Archiwum Oficyny Poetów i Malarzy

    Pracownia-Archiwum Oficyny Poetów i Malarzy została powołana do życia w 2012 r. przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Zgromadzone, opracowywane oraz udostępniane w niej zbiory przekazała krakowskiej uczelni w zapisie testamentowym Krystyna Bednarczykowa, współzałożycielka londyńskiego domu wydawniczego oraz tłoczni artystycznej, działających na obczyźnie pod nazwą Oficyna Poetów i Malarzy w latach 1949-2011.

    Pracownia-Archiwum Oficyny Poetów i Malarzy

    Pracownia-Archiwum Oficyny Poetów i Malarzy

    Kraków, ul. Gołębia 14, Wydział Polonistyki UJ

    http://www.edytorstwo.polonistyka.uj.edu.pl/oficyna-poetow-i-malarzy

     

    Pracownia-Archiwum Oficyny Poetów i Malarzy została powołana do życia w 2012 r. przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Zgromadzone, opracowywane oraz udostępniane w niej zbiory przekazała krakowskiej uczelni w zapisie testamentowym Krystyna Bednarczykowa, współzałożycielka londyńskiego domu wydawniczego oraz tłoczni artystycznej, działających na obczyźnie pod nazwą Oficyna Poetów i Malarzy w latach 1949-2011. Ponadto Bednarczykowa wraz z mężem redagowała oraz wydawała kwartalnik literacko-artystyczny zatytułowany „Oficyna Poetów”, któremu Marian Pankowski nadał miano „pisma-utopii”.  Przedsięwzięcie londyńskich typografów wpisało się w najlepsze tradycje drukarskiego rzemiosła oraz stanowiło urzeczywistnienie idei pięknej i zarazem funkcjonalnej książki. Twórcy emigracyjnego wydawnictwa ufundowali ponadto Nagrodę Poetycką im. Krystyny i Czesława Bednarczyków, która zostanie wręczona po raz pierwszy w grudniu 2014 roku.

    W Pracowni-Archiwum Oficyny Poetów i Malarzy znajdują się niemal wszystkie książki wydane i wydrukowane przez Bednarczyków w ciągu ich ponadsześćdziesięcioletniej działalności (nie mniej niż 650 tytułów),  bogata, licząca kilkadziesiąt tysięcy listów, korespondencja z wybitnymi pisarzami (m.in. Czesław Miłosz, Tadeusz Różewicz, Marian Pankowski) oraz artystami (m.in. Feliks Topolski, Józef Czapski), cenne materiały redakcyjne (maszynopisy, rękopisy z autorskimi korektami) i drukarskie (ręczna prasa, linoryty, tradycyjne czcionki) oraz dzieła sztuki.

     

    Zdjęcia opublikowane dzięki uprzejmości Pracowni-Archiwum OPiM

  • Czytelnia Liberatury

    Czytelnia Liberatury założona w 2002 r. przy Bibliotece Sztuki Małopolskiego Instytutu Kultury jest pierwszym tego typu miejscem na świecie. Termin ,,literatura” został wprowadzony w 1999 r. przez poetę Zenona Fajfera i odnosi się do dzieł literackich ,,mówiących” do czytelnika nie tylko przez tekst, lecz będących dziełem totalnym, którego wszystkie elementy – słowo, typografia, obraz, materialność – są integralne, znaczą i oddziałują na odbiorcę.

    Czytelnia Liberatury

    Czytelnia Liberatury

    Kraków, Arteteka, ul. Rajska 12

    Czytelnia Liberatury założona w 2002 r. przy Bibliotece Sztuki Małopolskiego Instytutu Kultury jest pierwszym tego typu miejscem na świecie. Termin ,,literatura” został wprowadzony w 1999 r. przez poetę Zenona Fajfera i odnosi się do dzieł literackich ,,mówiących” do czytelnika nie tylko przez tekst, lecz będących dziełem totalnym, którego wszystkie elementy – słowo, typografia, obraz, materialność – są integralne, znaczą i oddziałują na odbiorcę.  Czytelnia została zainicjowana przez Katarzynę Bazarnik i Zenona Fajfera, których prywatne zbiory stały się przyczynkiem kolekcji liczącej dziś ok. 300 pozycji, pochodzących z różnych stron świata i z różnych epok literackich. W księgozbiorze czytelni znajdują się dzieła jej twórców, m.in. pierwsza książka określona mianem liberatury, czyli Oka-leczenie oraz pozycja otwierająca serię ,,Liberatura” wydawaną przez Korporację Ha!Art – (O)patrzenia, a także egzemplarze podarowane przez liberackich autorów (m.in. Marka Gajowskiego, Radosława Nowakowskiego, Roberta Szczerbowskiego i in.) oraz pasjonatów. Kolekcjonowane są zarówno dzieła współczesne, jak i książki znacznie wcześniejsze, których swoiste cechy pozwalają myśleć o nich jako o dziełach pretendujących do miana liberatury (utwory Stephana Mallarmégo czy Williama Blacka). Prócz liberatury Czytelnia gromadzi także liczne prace teoretyczne poświęcone nowemu spojrzeniu na książkę i materialność tekstu. Obecnie Czytelnia Liberatury jest jednym z oddziałów Arteteki Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Krakowie.

     

     

    Fotografie opublikowane dzięki uprzejmości Katarzyny Bazarnik i Zenona Fajfera

    Sto tysięcy miliardów wierszy (R. Queneau) - według obliczeń autora przeczytanie wszystkich możliwych wersji sonetów zajęłoby dwieście milionów lat!