Kraków

Dół

Szlak ksiąg i zabytków piśmienniczych

Kraków

  • Księgi medyczne należące do króla Zygmunta Augusta

    Renesansowy księgozbiór gromadzony przez króla Zygmunta Augusta uważany jest za najsłynniejszą polską bibliotekę królewską. Wśród różnorodnego repertuaru kolekcjonowanych ksiąg znajdowały się dzieła historyczne, prawnicze, literackie, jak również liczny zbiór prac medycznych, pozyskiwanych dla królewskich lekarzy prawdopodobnie ze względu na kłopoty zdrowotne władcy.

    Księgi medyczne należące do króla Zygmunta Augusta

    Księgi medyczne należące do króla Zygmunta Augusta

    Biblioteka Zgromadzenia Księży Misjonarzy, ul. Stradomska 4

     

    Renesansowy księgozbiór gromadzony przez króla Zygmunta Augusta uważany jest za najsłynniejszą polską bibliotekę królewską. Wśród różnorodnego repertuaru kolekcjonowanych ksiąg znajdowały się dzieła historyczne, prawnicze, literackie, jak również liczny zbiór prac medycznych, pozyskiwanych dla królewskich lekarzy prawdopodobnie ze względu na kłopoty zdrowotne władcy. Dwie z owych medycznych ksiąg zostały odnalezione kilka lat temu w Bibliotece Stradomskiej i są dziś jednym z jej najcenniejszych skarbów. Dzieła mają formę adligatu, czyli klocka introligatorskiego składającego się z kilku osobnych druków połączonych wspólną oprawą. Księgi medyczne oprawione są w brązową skórę na desce, zdobioną pięknymi tłoczeniami w złocie i na ślepo. Na okładzinach umieszczono superekslibris królewski, a także formułę własnościową: SIGISMUNDI

    AVGUSTI REGIS POLONIAE MONVMENTVM, które potwierdzają pochodzenie druków. Po śmierci króla woluminy zostały przekazane przez Annę Jagiellonkę jej lekarzom – Sylwestrowi Roguskiemu oraz Hieronimowi z Poznania, o czym świadczą zachowane noty proweniencyjne. Nie znane są jednak dalsze losy książek, które doprowadziły je aż do Biblioteki Zgromadzenia Księży Misjonarzy.

    Fotografie: Biblioteka Zgromadzenia Księży Misjonarzy

  • Almanach cracoviense ad annum 1474

     

    Almanach cracoviensce ad annum 1474 jest najstarszym zachowanym polskim drukiem w języku łacińskim. Wiele trudów zajęło badaczom ustalenie spod czyjej wyszedł prasy, na kalendarzu nie widnieje bowiem żadna adnotacja dotycząca autora, drukarza ani miejsca i czasu wydania.

    Almanach cracoviense ad annum 1474

    Almanach cracoviense ad annum 1474

    Biblioteka Jagiellońska, ul. Oleandry 3

    Badania dowiodły, że jego autorem był bawarski drukarz wędrowny, Kasper Straube, uważany za pierwszego drukarza na ziemiach polskich, którego działalność otworzyła epokę gutenbergowską. Kasper Straube w czasie swoje działalności w Polsce wydał cztery druki, jednym z nich był właśnie almanach o charakterze astronomiczno-medycznym. Oprócz opisów dotyczących faz księżyca, wiele uwagi poświęcono wskazówkom wspomagającym skuteczność lekarskich zabiegów, m.in. popularnego wówczas spuszczania krwi. Kalendarz uwzględnia konkretne dni w roku, w jakich ów zabieg powinien być wykonany u pacjentów o określonym wieku, płci, a także typie osobowości. Almanach ma formę jednostronnie zadrukowanej karty, używanej niegdyś jako kalendarz ścienny. Niewiele kalendarzy doby staropolskiej zachowało się do dziś, przede wszystkim ze względu na ich krótkotrwały, ulotny charakter.  Druk almanachu odnaleziono w latach 40. XIX w. zapomniany za szafami biblioteki uniwersyteckiej Collegium Maius.

     

    Fotografie: Biblioteka Jagiellońska

  • Panoplia evangelica sive de verbo Dei evagelico libri quinque z autografem Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

    Mikołaj Sęp Szarzyński zapisał się na kartach polskiej literatury staropolskiej jako czołowy przedstawiciel nurtu poezji metafizycznej, sama jego biografia osnuta jest jednak wieloma tajemnicami.

    Panoplia evangelica sive de verbo Dei evagelico libri quinque z autografem Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

    Panoplia evangelica sive de verbo Dei evagelico libri quinque z autografem Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

    Biblioteka Kolegium Filozoficzno-Teologicznego oo. Dominikanów w Krakowie, ul. Stolarska 12

     

    Mikołaj Sęp Szarzyński zapisał się na kartach polskiej literatury staropolskiej jako czołowy przedstawiciel nurtu poezji metafizycznej, sama jego biografia osnuta jest jednak wieloma tajemnicami.  Niewiele zachowało się dokumentów pozwalających zrekonstruować życiorys i drogę twórczą poety – blisko 250 lat musiało upłynąć od śmierci autora do chwili, kiedy odnaleziono jedyne ocalałe wydanie jego wierszy, tom Rytmy albo wiersze polskie. W tym świetle szczególnie niezwykłe wydaje się odkrycie sprzed kilku lat, jakiego dokonano w bibliotece oo. dominikanów. Zakon kaznodziejów przez lata przechowywał jedyny znany do tej pory autograf poety, zachowany w postaci wpisu proweniencyjnego do książki Panoplia evangelica sive de verbo Dei evagelico libri quinque, autorstwa Williama Damasusa Lindanusa. Książka była własnością spowiednika Sępa Szarzyńskiego, o. Antonina z Przemyśla, a po jego śmierci trafiła do biblioteki lwowskiej, której zbiory w 1946 r. zostały włączone do dominikańskiego księgozbioru w Krakowie. Na karcie tytułowej poeta własnoręcznie wpisał także łaciński wiersz przypisany Henrykowi Bebelowi oraz wyrysował profil żołnierza wkomponowany w tytuł dzieła. W książce znajduje się wykaligrafowana adnotacja zakonnika potwierdzającą autentyczność wpisu: [własność] o. Antonina z Przemyśla OP/ Po szlachetnej śmierci czcigodnego pana Mikołaja Sępa, męża nad innych świątobliwego i uczonego, z którym w wielkiej zażyłości żyłem, w dowód wiecznej miłości ową pamiątkę [ów wpis] daję.

    Zdjęcie: Katarzyna Płaszczyńska-Herman, Biblioteka Kolegium Filozoficzno-Teologicznego oo. Dominikanów w Krakowie

  • Banderia Prutenorum Jana Długosza

    Pochodzący z połowy XV w. rękopis Banderia Prutenorum jest próbą opisu i wiernego zilustrowania 56 chorągwi krzyżackich, zdobytych przez wojska polsko-litewskie w chwalebnych walkach – w bitwie pod Grunwaldem, Koronowem i Nakłem (w latach 1410-1431). Dzieło ma trzech twórców –  Jana Długosza, który opracował opis chorągwi i był inicjatorem dokumentu, krakowskiego malarza, Stanisława Durinka, który w 1448 r. przygotował materiał ilustratorski oraz trzeciego, nieznanego z nazwiska autora, który poszerzył i uzupełnił opisy Długosza.

    Banderia Prutenorum Jana Długosza

    Biblioteka Jagiellońska, ul. Oleandry 3

    Pochodzący z połowy XV w. rękopis Banderia Prutenorum jest próbą opisu i wiernego zilustrowania 56 chorągwi krzyżackich, zdobytych przez wojska polsko-litewskie w chwalebnych walkach – w bitwie pod Grunwaldem, Koronowem i Nakłem (w latach 1410-1431). Dzieło ma trzech twórców –  Jana Długosza, który opracował opis chorągwi i był inicjatorem dokumentu, krakowskiego malarza, Stanisława Durinka, który w 1448 r. przygotował materiał ilustratorski oraz trzeciego, nieznanego z nazwiska autora, który poszerzył i uzupełnił opisy Długosza. Banderia Prutenorum składa się z 48 pergaminowych arkuszy o wymiarach 18,6 cm × 29,3 cm, zapisanych w języku łacińskim. Była to pierwsza dokumentacja historyczna, jaka powstała w Polsce, a także pionierskie i jedyne niemal kompletne ujęcie chorągwi armii wykonane w wiekach średnich. Do 1940 r. rękopis przechowywany był w katedrze na Wawelu, podczas II wojny światowej Hans Frank przekazał go zamkowi w Malborku. Następne lata dziejów zabytku są nieznane, aż do chwili, gdy znalazł się w Londynie, skąd trafił do Archiwum Akt Dawnych w Warszawie.  W 1963 r. z okazji obchodów 600-setnej rocznicy założenia Uniwersytetu Jagiellońskiego został ofiarowany Bibliotece Jagiellońskiej.  Dzieło zostało wpisane na listę  krajową ,,Pamięć Świata" UNESCO wraz z 11 innymi zabytkami piśmienniczymi Polski.

     

    Fotografie: Biblioteka Jagiellońska

  • Bogurodzica

    W Krakowie przechowywany jest najstarszy znany dotąd zapis pieśni Bogurodzica wraz z nutami. Zachowały się dwie pierwsze zwrotki utworu, które przetrwały jako wklejka dolnej okładziny w innym rękopisie – zbiorze kazań łacińskich skopiowanych przez wikarego w Kcyni, Macieja z Grochowa.

    Bogurodzica

    Bogurodzica

    Biblioteka Jagiellońska, ul. Oleandry 3

    W Krakowie przechowywany jest najstarszy znany dotąd zapis pieśni Bogurodzica wraz z nutami. Zachowały się dwie pierwsze zwrotki utworu, które przetrwały jako wklejka dolnej okładziny w innym rękopisie – zbiorze kazań łacińskich skopiowanych przez wikarego w Kcyni, Macieja z Grochowa. Zabytek piśmienniczy datuje się na rok 1407, choć sama pieśń była prawdopodobnie znana już na przełomie XIII i XIV w. Bogurodzica jest pierwszą zapisaną w języku ojczystym pieśnią i jednocześnie pierwszym utrwalonym przekazem poetyckim w literaturze polskiej. Pieśń towarzyszyła najważniejszym wydarzeniom z historii dziejów państwa polskiego, przez co zaczęto postrzegać ją jako utwór o charakterze wojennym – towarzyszyła rycerstwu m.in. w bitwie pod Grunwaldem. W 1934 r. zabytek został oddzielony od rękopisu i poddany pracom konserwacyjnym, obecnie spoczywa w specjalnej szkatule, mającej chronić  bezcenny skarb biblioteczny. W druku  pieśń ukazała się po raz pierwszy w 1506 r. w Krakowie w Statucie Jana Łaskiego.

     

    Fotografia: Biblioteka Jagiellońska

  • Schatzbehalter der wahren Reichtümer des Heils, Stefan Fridolin

    Półki biblioteczne krakowskich oo. dominikanów przechowują unikatowy egzemplarz luksusowego wydania dzieła Schatzbehalter der wahren Reichtümer des Heils, datowanego na 1491 r. Książka ukazała się nakładem jednej z najbardziej cenionych oficyn ówczesnego świata wydawniczego – w norymberskim zakładzie prowadzonym przez  Antona Kobergera.

    Schatzbehalter der wahren Reichtümer des Heils, Stefan Fridolin

    Schatzbehalter der wahren Reichtümer des Heils, Stefan Fridolin

    Biblioteka Kolegium Filozoficzno-Teologicznego oo. Dominikanów w Krakowie, ul. Stolarska 12

    Półki biblioteczne krakowskich oo. dominikanów przechowują unikatowy egzemplarz luksusowego wydania dzieła Schatzbehalter der wahren Reichtümer des Heils, datowanego na 1491 r. Książka ukazała się nakładem jednej z najbardziej cenionych oficyn ówczesnego świata wydawniczego – w norymberskim zakładzie prowadzonym przez  Antona Kobergera. Tekst dzieła, opracowany przez franciszkanina Stefana Fridolina, oparty jest na Biblii i opowiada o życiu i męce Jezusa ujętych w stu zdarzeniach i uzupełnionych całostronicowymi ilustracjami. Druk w założeniu autora miał nawiązywać do idei średniowiecznej Biblii Pauperum, łączącej tekst z wymownymi obrazami, skomponowanymi tak, by treści religijne mogły oddziaływać także na osoby niepiśmienne. Przygotowując wydanie, starannie zadbano o jego walory formalne, wzbogacając dzieło przede wszystkim okazałymi ilustracjami drzeworytowymi, a także wspaniałym wykończeniem introligatorskim. Drzeworyty umieszczone w starodruku wykonał Michael Wolgemut, mistrz i inspirator Albrechta Dürera.

    Dzieło można obejrzeć pod linkiem: http://bc.dominikanie.pl/publication/1084

     

    Fotografia: Katarzyna Płaszczyńska-Herman,  Biblioteka Kolegium Filozoficzno-Teologicznego oo. Dominikanów w Krakowie

  • Ewangeliarz emmeramski

    Rękopis, będący reprezentatywnym przykładem sztuki iluminatorstwa bawarskiego,  powstał w XI bądź XII w. w razyzbońskim skryptorium przy klasztorze św. Emmerama.  Ewangeliarz został ozdobiony zwierzęcymi oraz florystycznymi inicjałami, o jego szczególnej wartości decyduje jednak kilkanaście miniatur, m.in. wizerunki Ewangelistów, św. Emmerama przedstawionego na tronie z otwartą księgą oraz królów niemieckich, których tożsamość wciąż jest kwestią sporów badaczy, mającą pomóc ustalić dokładną datę powstania dzieła.

    Ewangeliarz emmeramski

    Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, Wawel 3

    Rękopis, będący reprezentatywnym przykładem sztuki iluminatorstwa bawarskiego,  powstał w XI bądź XII w. w razyzbońskim skryptorium przy klasztorze św. Emmerama.  Ewangeliarz został ozdobiony zwierzęcymi oraz florystycznymi inicjałami, o jego szczególnej wartości decyduje jednak kilkanaście miniatur, m.in. wizerunki Ewangelistów, św. Emmerama przedstawionego na tronie z otwartą księgą oraz królów niemieckich, których tożsamość wciąż jest kwestią sporów badaczy, mającą pomóc ustalić dokładną datę powstania dzieła. Trudnośc budzą także wszelkie próby odnalezienia związku między treścią ewangeliarza a warstwą graficzna dzieła, miniatury nie pełnią bowiem funkcji ilustracyjnej dla tekstu, co jest wyrazistym i zaskakującym rysem charakteryzującym całe dzieło. Ewangeliarz trafił do katedry wawelskiej prawdopodobnie przez Judytę Marię, córkę Henryka III, lub jako posag Agnieszki, żony Władysława Wygnańca.

    Fotografia: Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej

  • Graduał Jana Olbrachta

    Ten niezwykły zabytek piśmiennictwa został ofiarowany katedrze wawelskiej ponad 500 lat temu. Dzieło ufundowane przez króla Jana Olbrachta, znanego ze swego zamiłowania do sztuki i pięknych książek, zostało wykonane w latach 1499-1506. Rękopiśmienny kodeks muzyczny składa się z trzech bogato ilustrowanych tomów, będących świadectwem kunsztu artystycznego krakowskich miniaturzystów i dynamicznego rozwoju malarstwa książkowego tego czasu.

    Graduał Jana Olbrachta

    Graduał Jana Olbrachta

    Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, Wawel 3

    Ten niezwykły zabytek piśmiennictwa został ofiarowany katedrze wawelskiej ponad 500 lat temu. Dzieło ufundowane przez króla Jana Olbrachta, znanego ze swego zamiłowania do sztuki i pięknych książek, zostało wykonane w latach 1499-1506. Rękopiśmienny kodeks muzyczny składa się z trzech bogato ilustrowanych tomów, będących świadectwem kunsztu artystycznego krakowskich miniaturzystów i dynamicznego rozwoju malarstwa książkowego tego czasu. Manuskrypt zawiera 47 miniatur, a także liczne zdobienia marginalne utrzymane w kolorystyce typowej gotykowi – dominują czerwień, zieleń i błękit, uwydatniane złoceniami. Dzieło zostało spisane przed dwóch skryptorów: Tomasza i Stanisława, warstwa ilustratorska miała prawdopodobnie kilku twórców, o czym świadczy rozbieżność stylistyczna tomów, za najważniejszego uważa się Macieja z Drohiczyna. Przestrzeń ilustracyjna jest odzwierciedleniem nieustannego przenikania się sfery sacrum i profanum. Miniatury inicjałowe, mające zazwyczaj charakter symboliczny, wyrażają wartości duchowe i treści teologiczne, wprowadzają nastrój modlitewnej powagi i wzniosłości. 18 miniatur odwołuje się  do tematyki świeckiej, czerpiącej z wyobraźni ludowej, a także z motywów typowych dla rycerskich romansów i legend. Zdobienia wykonane na marginesach, głównie ornamentyka figuralna, są natomiast barwną pochwałą świata materialnego, nie brakuje tam elementów komizmu i trywialności.

    Fotografia: Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej

  • Graduał karmelitański o. Stanisława ze Stolca

     

    Graduał karmelitański to prawdopodobnie najbardziej okazały zabytek epoki ze względu na imponujące rozmiary (52 cm x 70,5 cm) oraz bogactwo zdobień i ilustracji. Pergaminowy rękopis jest dziełem karmelity, o. Stanisława ze Stolca, który przez większość swego życia mieszkał w klasztorze oo. karmelitów na Piasku.

    Graduał karmelitański o. Stanisława ze Stolca

    Graduał karmelitański o. Stanisława ze Stolca

    Archiwum i Biblioteka OO. Karmelitów na Piasku, ul. Karmelicka 19

     

    Graduał karmelitański to prawdopodobnie najbardziej okazały zabytek epoki ze względu na imponujące rozmiary (52 cm x 70,5 cm) oraz bogactwo zdobień i ilustracji. Pergaminowy rękopis jest dziełem karmelity, o. Stanisława ze Stolca, który przez większość swego życia mieszkał w klasztorze oo. karmelitów na Piasku.  Prace nad graduałem zostały ukończone w 1644 r., a ich zwieńczeniem jest dzieło liczące 258 kart przykuwających wzrok przepiękną szatą graficzną – w swym dziele karmelita umieścił blisko sto miniatur, liczne inicjały i  zdobienia stron, utrzymane w ciepłych, intensywnych barwach, wzbogaconych złoceniami. Ojciec Stanisław w swoim dziele wykazał się dużą swobodą twórczą, miniatury są jednak wkomponowane w tekst liturgiczny i ilustrują jego treści – przedstawiają historię życia i męki Chrystusa, wizje apokaliptyczne, życie zakonników czy sceny odwołujące się do wydarzeń znanych autorowi. Graduał jest dziś wspaniałym przekazem odzwierciedlającym zarówno tradycje karmelitańskiego zakonu w Krakowie, jak i religijność baroku związaną z ówczesnym wyobrażeniem o świecie.

     

     

    Zdjęcie: Archiwum i Biblioteka OO. Karmelitów na Piasku

  • Kodeks Baltazara Behema

    Kodeks Baltazara Behema ukończony w 1505 r. jest zapisem statutów i przywilejów miasta Krakowa, a także ustaw cechowych regulujących pracę krakowskich rzemieślników. Jako całość stanowi barwne świadectwo mieszczańskiego życia, ukazujące panoramę zjawisk społeczno-kulturowych.

    Kodeks Baltazara Behema

    Kodeks Baltazara Behema

    Biblioteka Jagiellońska, ul. Oleandry 3

     

    Kodeks Baltazara Behema ukończony w 1505 r. jest zapisem statutów i przywilejów miasta Krakowa, a także ustaw cechowych regulujących pracę krakowskich rzemieślników. Jako całość stanowi barwne świadectwo mieszczańskiego życia, ukazujące panoramę zjawisk społeczno-kulturowych. Rękopis został zapisany gotycką majuskułą w trzech językach: łacińskim, niemieckim oraz polskim przez miejskiego notariusza, Baltazara Behema, który z powodu przedwczesnej śmierci nie mógł dokończyć dzieła. Nie znamy nazwiska osoby, która podjęła po nim trud sfinalizowania księgi.  Wzrok czytelnika zachwyca 27 kolorowych miniatur, przedstawiających ówczesne zawody, herby cechowe i kupieckie oraz miejski krajobraz i wpisane w niego uroki życia codziennego u początku XVI w. Nieznany jest także autor miniatur, prawdopodobnie zostały one wykonane przez kilku iluminatorów, których pracy doglądał mistrz zwany w tradycji Mistrzem Kodeksu Behema. Kodeksowe ilustracje są świadectwem ważnego zwrotu w polskim malarstwie książkowym do tej pory skupiającym się na sferze sakralnej i świadomie pomijającym tematykę świecką.

     

    Zdjęcia: Biblioteka Jagiellońska

  • De Revolutionibus orbium coelestium, autograf Mikołaja Kopernika

    Za najsławniejszy rękopis przechowywany w Bibliotece Jagiellońskiej uważany jest De revolutionibus orbium coelestium Mikołaja Kopernika,  w którym przedstawił rewolucyjną koncepcję heliocentryczną, nieodwracalnie zmieniając dotychczasowe myślenie o świecie.

    De Revolutionibus orbium coelestium,  autograf Mikołaja Kopernika

    De Revolutionibus orbium coelestium, autograf Mikołaja Kopernika

    Kraków, Biblioteka Jagiellońska, ul. Oleandry 3

     

    Za najsławniejszy rękopis przechowywany w Bibliotece Jagiellońskiej uważany jest De revolutionibus orbium coelestium Mikołaja Kopernika,  w którym przedstawił rewolucyjną koncepcję heliocentryczną, nieodwracalnie zmieniając dotychczasowe myślenie o świecie. Przez długi czas dzieło znajdowało się w indeksie ksiąg zakazanych. Rękopis jest dobrze zachowany, liczy 213 papierowych kart formatu 28 cm ×19 cm składających się na tekst sześciu ksiąg De revolutionibus, zapisanych kursywą humanistyczną łaciną i greką. Autograf napisał własnoręcznie Mikołaj Kopernik w latach 1520-1541, nie stanowił on jednak bezpośredniej podstawy do wydania w formie druku.  Posłużył natomiast do odpisu wykonanego przez ucznia Kopernika, Jerzego Joachima Retyka, który podjął się prac przy wydaniu pierwszej edycji dzieła w 1543 r. w Wittenberdze. Od 1956 r. autograf przechowywany jest w Bibliotece Jagiellońskiej, a w 1999 r. został wpisany na międzynarodową listę „Pamięć Świata” UNESCO ze względu na swą ogromną wartość dla rozwoju ludzkości i nauki.

     

    Zdjęcia: Biblioteka Jagiellońska

  • Autograf Księdza Marka Juliusza Słowackiego

    Rozpisany w trzech aktach dramat Juliusza Słowackiego porusza problematykę konfederacji barskiej i ukazuje stanowisko poety wobec walk narodowowyzwoleńczych. Nie jest to jednak wierne oddanie zawiłości dziejowej i legendarnej postaci karmelity, ks. Marka, lecz raczej  własna interpretacja bardzo popularnego wówczas mitu barskiego i artystyczna polemika z odczytaniem wydarzeń przez Adama Mickiewicza.

    Autograf Księdza Marka Juliusza Słowackiego

    Autograf Księdza Marka Juliusza Słowackiego

    Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie,
    ul. Sławkowska 17

     

    Rozpisany w trzech aktach dramat Juliusza Słowackiego porusza problematykę konfederacji barskiej i ukazuje stanowisko poety wobec walk narodowowyzwoleńczych. Nie jest to jednak wierne oddanie zawiłości dziejowej i legendarnej postaci karmelity, ks. Marka, lecz raczej  własna interpretacja bardzo popularnego wówczas mitu barskiego i artystyczna polemika z odczytaniem wydarzeń przez Adama Mickiewicza. Dzieło napisane przez poetę w 1843 r., w tzw. mistycznym okresie jego twórczości, zostało wydane nakładem autora tego samego roku w jednej z paryskich oficyn.  Tuż po ukazaniu się utworu drukiem Słowacki przekazał autograf swemu przyjacielowi, Józefowi Reitzenheimanowi. Od tego czasu rękopis miał jeszcze trzech innych właścicieli, słynących z zamiłowania bibliofilskiego – Teofila Lenartowicza, Kazimierza Władysława Wójcickiego i Cypriana Walewskiego, który przekazał Akademii Umiejętności ponad 10 tys. książek, w tym także cenną pamiątkę po Słowackim. Dramat szczęśliwie nie ucierpiał  podczas II wojny światowej, jednak kilkadziesiąt lat przechowywania w nieodpowiednich warunkach spowodowało, że konieczne stały się zaawansowane prace konserwatorskie mające zachować i zabezpieczyć dzieło. Autograf przechowywany jest w Zbiorach Specjalnych Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie.

     

    Fotografie:

    Portret Juliusza Słowackiego, Antoni Oleszczyński, druk J. Unger 1858, rkps 1290 Zbiory Specjalne, Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie

    Karta tytułowa autografu dramatu Ksiądz Marek Juliusza Słowackiego, 1843 r., rkps 1290 k. 1, Zbiory Specjalne, Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie

  • Laura i Filon Franciszka Karpińskiego

    Laura i Filon jest bodaj najbardziej rozpoznawaną sielanką kultury polskiego sentymentalizmu, wielokrotnie inspirującą artystów do repetycji motywów i obrazów poetyckich stworzonych przez Franciszka Karpińskiego.

    Laura i Filon Franciszka Karpińskiego

    Laura i Filon Franciszka Karpińskiego

    Biblioteka Jagiellońska, ul. Oleandry 3

    Laura i Filon jest bodaj najbardziej rozpoznawaną sielanką kultury polskiego sentymentalizmu, wielokrotnie inspirującą artystów do repetycji motywów i obrazów poetyckich stworzonych przez Franciszka Karpińskiego. Utwór po raz pierwszy wydano w 1780 r. w tomiku poezji Zabawki wierszem i przykłady obyczajne, który autor zadedykował księciu Adamowi Kazimierzowi Czartoryskiemu. W przekazie rękopiśmiennym przechowywanym w Bibliotece Jagiellońskiej sielanka nosi tytuł inny niż ten, który zapisał się w pamięci czytelników, sam autor w procesie twórczym nazwał ją po prostu Laura. Sielanka. Z utworem wiążą się trzy linie melodyczne, z których jedna stała się inspiracją dla Fryderyka Chopina w komponowaniu Fantazji na tematy polskie.

     

    Zdjęcia: Biblioteka jagiellońska

  • Pierwsze wydanie Pana Tadeusza Adama Mickiewicza

    Pierwodruk epopei narodowej został wydany w 1834 r. w paryskiej oficynie Aleksandra Jełowickiego, nakładem 3 tys. egzemplarzy. Poemat był owocem dwuletniej, intensywnej pracy twórczej Mickiewicza podczas pobytu na emigracji we Francji.

    Pierwsze wydanie Pana Tadeusza Adama Mickiewicza

    Pierwsze wydanie Pana Tadeusza Adama Mickiewicza

    Biblioteka Jagiellońska, ul. Oleandry 3

    Pierwodruk epopei narodowej został wydany w 1834 r. w paryskiej oficynie Aleksandra Jełowickiego, nakładem 3 tys. egzemplarzy. Poemat był owocem dwuletniej, intensywnej pracy twórczej Mickiewicza podczas pobytu na emigracji we Francji. Mimo że dziś Pan Tadeusz uznawany  jest za najważniejsze dzieło w historii polskiej literatury, to w latach tuż po publikacji nie cieszył się dużą popularnością, co skłoniło Jełowickiego, by w 1838 r. niesprzedane egzemplarze dołączyć do wydawanej kolekcji zbiorów poetyckich wieszcza. Pierwsze wydanie epopei składa się z dwóch tomów, z których każdy posiada oddzielną kartę tytułową.  Charakterystycznym elementem typograficznym pierwodruku jest umieszczone na pierwszej stronie poematu popiersie Adama Mickiewicza, a także nieliczne ilustracje wzbogacające treść.

    Link do Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej: oai:jbc.bj.uj.edu.pl:232571
    Fotografie: Biblioteka Jagiellońska

  • Rękopis Praedicationes (Ms 140, k. 100v)

    Zbiór kazań wielkopostnych znany jako Praedicationes jest najstarszym przechowywanym w Polsce zabytkiem rękopiśmiennym, którego powstanie datuje się na rok 800. Manuskrypt został wykonany najprawdopodobniej w jednym z średniowiecznych skryptoriów w północnych Włoszech przez irlandzkiego mnicha.

    Rękopis Praedicationes (Ms 140, k. 100v)

    Rękopis Praedicationes (Ms 140, k. 100v)

    Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, Wawel 3

     

    Zbiór kazań wielkopostnych znany jako Praedicationes jest najstarszym przechowywanym w Polsce zabytkiem rękopiśmiennym, którego powstanie datuje się na rok 800. Manuskrypt został wykonany najprawdopodobniej w jednym z średniowiecznych skryptoriów w północnych Włoszech przez irlandzkiego mnicha. Preadictiones liczy 107 pergaminowych kart zdobionych inicjałami oraz ornamentyką zoomorficzną i plecionkową, utrzymaną w odcieniach zielni, brązu i żółci, charakterystyczną dla sztuki przedromańskiej. Rękopis zawiera jedną całostronicową miniaturę przedstawiającą crux gemmata, czyli krzyż ozdobiony kamieniami szlachetnymi – symboliczne wyobrażenie ikonograficzne obecne głównie w sztuce starochrześcijańskiej i wczesnośredniowiecznej. W przestrzeń pomiędzy ramionami krzyża wpisane są symbole czterech Ewangelistów: lew, anioł, orzeł i wół.  Oprócz treści kazań postnych dzieło zawiera opis kamieni szlachetnych i przypisywanych im niezwykłych właściwości oraz zbiór egzorcyzmów pogodowych. Drogocenny rękopis przywiózł do Krakowa arcybiskup Polski, Aaron. Dzieło przechowywane jest w Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej na Wawelu.

    http://www.katedra-wawelska.pl/images/Image/_8.jpg

    http://www.katedra-wawelska.pl/images/Image/_8.jpg

    Fotografia udostępniona dzięki uprzejmości Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej

  • Rękopis Liber viginti artium Pawła z Pragi

    Legendarne znaczenie księgi wiąże się z tajemniczą historią powstałą najprawdopodobniej w XVII w., wedle której autorstwo kodeksu było przypisywane mistrzowi sztuk magicznych, Janowi Twardowskiemu. I mimo że do wiary w istnienie czarnoksiężnika historycy podchodzą ze sporą dozą sceptycyzmu, nie da się zaprzeczyć, że postać ta głęboko zakorzeniła się w wyobraźni ludowej i literackiej, skłaniając śmiałków do poszukiwań pamiątek po działalności mistrza.

    Rękopis Liber viginti artium Pawła z Pragi

    Biblioteka Jagiellońska, ul. Oleandry 3

     

    Legendarne znaczenie księgi wiąże się z tajemniczą historią powstałą najprawdopodobniej w XVII w., wedle której autorstwo kodeksu było przypisywane mistrzowi sztuk magicznych, Janowi Twardowskiemu. I mimo że do wiary w istnienie czarnoksiężnika historycy podchodzą ze sporą dozą sceptycyzmu, nie da się zaprzeczyć, że postać ta głęboko zakorzeniła się w wyobraźni ludowej i literackiej, skłaniając śmiałków do poszukiwań pamiątek po działalności mistrza. Za namacalny ślad, który miał ostać się po magu, uznawany był pergaminowy kodeks Liber viginti artium zwany także Księgą Twardowskiego. Jak głosi legenda, znaleźli ją uczniowie mistrza w starym kamieniołomie, a na jednej z kart odbita była łapa Czarta. Na 141 stronie księgi przechowywanej w Bibliotece Jagiellońskiej widnieje duża, czarna plama będąca rzekomo śladem diabelskich sił... Naprawdę jednak księga nie została zapisana ręką Twardowskiego, a niejakiego Pawła z Pragi zwanego Żydkiem, który w XV w. sporządził obszerne, encyklopedyczne dzieło. Co w takim razie z czarcią łapą odbitą na pergaminie? No cóż...  jest jedynie plamą rozlanego, czarnego inkaustu.

     

    Link do Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej: oai:jbc.bj.uj.edu.pl:150217

  • Album Umarli i żywi Teofila Lenartowicza

    Album komponowany przez Teofila Lenartowicza przez blisko 30 lat to dzieło niepowtarzalne, imponujące zarówno bezcenną zawartością, jak i pasją kolekcjonerską, która musiała towarzyszyć jego powstawaniu.

    Album Umarli i żywi Teofila Lenartowicza

    Album Umarli i żywi Teofila Lenartowicza

    Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie,
    ul. Sławkowska 17

     

    Album komponowany przez Teofila Lenartowicza przez blisko 30 lat to dzieło niepowtarzalne, imponujące zarówno bezcenną zawartością, jak i pasją kolekcjonerską, która musiała towarzyszyć jego powstawaniu. Lenartowicz w swoim albumie zgromadził bardzo różnorodny materiał: 47 utworów literackich (od 29 literatów, m.in. A. Fredry czy J. I. Kraszewskiego), około 40 rysunków i akwarel (m.in. akwarele Juliana Fałata), ogromną kolekcję listów od ponad 50 różnych nadawców, a także podobizny  znanych osób i fotografie przyjaciół. Do szczególnie cennych pamiątek należą norwidiana, czyli autografy 6 wierszy Cypriana Kamila Norwida (W albumie, Do Teofila Lenartowicza i in.) oraz wykonane przez niego akwarele. Album składa się z 300 kart zapełnionych spuścizną artystyczną najwybitniejszych twórców epoki. Wielu z nich wiedziało o zamyśle Lenartowicza i świadomie przesyłało mu utwory, które miały zostać dołączone do kolekcji, o czym świadczą liczne dedykacje oraz tytuły darów.  Przez lata zachowała się forma, w jakiej został skomponowany album, choć niemożliwe wydaje się wskazanie klucza, wedle którego można by je odczytywać. W kolekcji nie obowiązuje ani porządek chronologiczny, ani rzeczowy, jest ona jednak niezwykle interesującym obrazem polskiej kultury romantycznej i artystycznej wyobraźni epoki. Dzieło zostało przekazane Polskiej Akademii Umiejętności jako dar od Ignacego Chrzanowskiego i jest przechowywane w Zbiorach Specjalnych Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie.

     

    Fotografie:

    Głowa dziewczynki, akwarela Juliana Fałata z 1889 r., Zbiory Specjalne, Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie

    Pragnę….[Chrystus na krzyżu], akwaforta Cypriana Kamila Norwida, Zbiory Specjalne, Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie

    Portret Cypriana Kamila Norwida, fotografia, Zbiory Specjalne, Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie

  • Wesele, Stanisław Wyspiański

    W kolekcji literackich cymeliów Biblioteki Jagiellońskiej znajduje się pierwsze wydanie najsłynniejszego dramatu Stanisława Wyspiańskiego – Wesela. Utwór został wydany w Krakowie w 1901 r. nakładem samego autora w drukarni należącej do Uniwersytetu Jagiellońskiego.

    Wesele, Stanisław Wyspiański

    Wesele, Stanisław Wyspiański

    Biblioteka Jagiellońska, ul. Oleandry 3

     

    W kolekcji literackich cymeliów Biblioteki Jagiellońskiej znajduje się pierwsze wydanie najsłynniejszego dramatu Stanisława Wyspiańskiego – Wesela. Utwór został wydany w Krakowie w 1901 r. nakładem samego autora w drukarni należącej do Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dzieło uważane jest za jeden z najważniejszych utworów literackich podejmujących kwestię tożsamości narodowej Polaków, jest także pełnym kolorytu przestawieniem obyczajowości podkrakowskiej wsi, Bronowice. O wartości literackiej dzieła nie trzeba czytelników zapewniać, wydanie zachwyca jednak również swoją formą. Wesele zostało wzbogacone kolorowymi ilustracjami akwarelowymi wykonanymi przez  młodopolskiego malarza, Kazimierza Sichulskiego. Dodano także zapisy nutowe popularnej wówczas muzyki weselnej towarzyszącej wiejskiej obrzędowości. Całość oprawiono w barwną, krakowską chustę.  Intensyfikacja środków wyrazu i dbałość o formalny wymiar dzieła uwydatniają dążenia Wyspiańskiego do pełnego wyrażenia wizji twórczej.

     

    Fotografia: Biblioteka Jagiellońska