Dół

Szlak Stanisława Wyspiańskiego

Kraków

  • Kraków

    Stanisław Wyspiański nie bez powodu nazywany jest artystą totalnym. Wszak był dramaturgiem, poetą, malarzem, witrażystą, grafikiem książkowym, performerem teatru, scenografem, dekoratorem oraz projektantem wnętrz i mebli. Wyspiański to artysta, który niemal całe życie spędził w Krakowie. Z tym miastem związał nie tylko swe życie, ale też twórczość literacką, plastyczną, teatralną. Trudno wskazać miejsce w krakowskim Starym Mieście, które nie byłoby w jakiś sposób naznaczone obecnością Stanisława Wyspiańskiego.

     

    Kraków

    Stanisław Wyspiański nie bez powodu nazywany jest artystą totalnym. Wszak był dramaturgiem, poetą, malarzem, witrażystą, grafikiem książkowym, performerem teatru, scenografem, dekoratorem oraz projektantem wnętrz i mebli. Wyspiański to artysta, który niemal całe życie spędził w Krakowie. Z tym miastem związał nie tylko swe życie, ale też twórczość literacką, plastyczną, teatralną. Trudno wskazać miejsce w krakowskim Starym Mieście, które nie byłoby w jakiś sposób naznaczone obecnością Stanisława Wyspiańskiego.

  • Dom Józefa Mehoffera, ul. Krupnicza 26

    Na początku XIX wieku dom przy Krupniczej 26 należał do Mateusza Rogowskiego – kupca grosistego spławiającego Wisłą do Gdańska suszone owoce, orzechy i zboże. Rogowscy padli ofiarą represji związanych z powstaniem styczniowym. Przy Krupniczej 26 odlewano kule dla powstańców, w magazynie przechowywano broń, w odgrodzie odbywały się w nocy musztry. Z czasem żandarmeria austriacka nakryła spiskowców, na których nałożono kary administracyjne i konfiskaty za pomoc udzielaną powstańcom. Syn Mateusza, Adam, był powstańcem i brał bezpośredni udział w walkach. Wzięty do niewoli, powrócił z niej dopiero po latach jako przedwczesny starzec. Po latach Stanisław Wyspiański zainspiruje się jego wizerunkiem przy tworzeniu witraża Bóg Ojciec – Stań się dla kościoła oo. franciszkanów.

    Dom Józefa Mehoffera, ul. Krupnicza 26

    Na początku XIX wieku dom przy Krupniczej 26 należał do Mateusza Rogowskiego – kupca grosistego spławiającego Wisłą do Gdańska suszone owoce, orzechy i zboże. Rogowscy padli ofiarą represji związanych z powstaniem styczniowym. Przy Krupniczej 26 odlewano kule dla powstańców, w magazynie przechowywano broń, w odgrodzie odbywały się w nocy musztry. Z czasem żandarmeria austriacka nakryła spiskowców, na których nałożono kary administracyjne i konfiskaty za pomoc udzielaną powstańcom. Syn Mateusza, Adam, był powstańcem i brał bezpośredni udział w walkach. Wzięty do niewoli, powrócił z niej dopiero po latach jako przedwczesny starzec. Po latach Stanisław Wyspiański zainspiruje się jego wizerunkiem przy tworzeniu witraża Bóg Ojciec – Stań się dla kościoła oo. franciszkanów.

    Mateusz Rogowski, dziadek Stanisława Wyspiańskiego od strony matki, był dwukrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa z Joanną z Grzybowskich miał sześcioro dzieci. Piąta córka Maria (ur. 1841 r.) mając 27 lat poślubiła 30-letniego rzeźbiarza Franciszka Wyspiańskiego. Franciszek był zaangażowany w konspiracji styczniowej, skąd znał Adama Rogowskiego. Z czasem wynajął u Rogowskich lokal na parterze na pracownię rzeźbiarską. Po ślubie młodzi zamieszkali w domu przy Krupniczej 26. Tu 15 stycznia 1869 roku przyszedł na świat Stanisław Mateusz Ignacy Wyspiański. W niespełna dwa lata później urodził się brat Stanisława, Tadeusz, który zmarł w 1875 r.

    W latach 1866-72 Franciszek Wyspiański prowadził przy Krupniczej 26 zakład fotograficzny. Pod koniec 1872 roku wdowa po Mateuszu Rogowskim, Karolina ze Szpakowskich, sprzedała dom. Wyspiańscy przenieśli się pod Wawel. Kamienicę przy Krupniczej 26 nabył na nazwisko żony Józef Szujski, profesor UJ, historyk, współautor „Teki Stańczyka”. W tym domu zmarł, utraciwszy wcześniej wzrok. Od 1932 roku dom należał do Józefa Mehoffera. Dziś mieści się tam Oddział Muzeum Narodowego – Dom Józefa Mehoffera.

  • Dom Długosza, ul. Kanonicza 25

    Jak głosi napis umieszczony na portalu stojącego u stóp Wawelu dawnego domu Długosza – Nil est in homine bona mente melius (Nie ma nic lepszego nad dobrą myśl). Stanisław Wyspiański spędził w tym miejscu lata 1872-80. W XIV wieku mieściła się tu łaźnia królewska zasilana wodami Rudawy. Po jakimś czasie kamienica została przeznaczona na mieszkania dla kanoników. Mieszkali tu m.in. Jan Długosz ze swym bratem Janem Długoszem, później zaś historyk i lekarz Maciej z Miechowa zw. Miechowitą.

    Dom Długosza, ul. Kanonicza 25

    Jak głosi napis umieszczony na portalu stojącego u stóp Wawelu dawnego domu Długosza – Nil est in homine bona mente melius (Nie ma nic lepszego nad dobrą myśl). Stanisław Wyspiański spędził w tym miejscu lata 1872-80. W XIV wieku mieściła się tu łaźnia królewska zasilana wodami Rudawy. Po jakimś czasie kamienica została przeznaczona na mieszkania dla kanoników. Mieszkali tu m.in. Jan Długosz ze swym bratem Janem Długoszem, później zaś historyk i lekarz Maciej z Miechowa zw. Miechowitą.

    Od 1873 roku miał tu swą pracownię Franciszek Wyspiański. Rzeźbiarz powiększył okna piwniczne usytuowane pod sufitem, a ich głębokie nisze wypełnił gipsami, które odlewał. W domu Długosza w 1875 roku zmarł brat Stanisława, zaś w rok później odeszła jego matka. Wkrótce Franciszek Wyspiański popadł w alkoholizm. Po śmierci matki Stanisławem częściowo opiekował się ojciec, częściowo jego siostra Albina, a od 1880 roku ciotka Joanna Stankiewicz (siostra matki) ze swym mężem Kazimierzem.

    Obecnie znajduje się tu rektorat Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II. Dziś przy ul. Podzamcze można podziwiać tablicę wykonaną w brązie przez Bronisława Chromego. Umieszczono na niej tekst wiersza, w którym Wyspiański opisał pracownię ojca i jej wpływ na jego rozwój:

     

    U stóp Wawelu miał ojciec pracownię

    wielką izbę białą wysklepioną,

    żyjącą figur zmarłych wielkim tłumem,

    tam chłopiec mały chodziłem, co czułem,

    to później w kształty mej sztuki zakułem.

    Uczuciem wtedy tylko, nie rozumem,

    obejmowałem zarys gliną ulepioną

    wyrastający przede mną w olbrzymy:

    w drzewie lipowym rzezane posągi.

     

  • Wawel

    Wawelskie Wzgórze to szczególne miejsce na szlaku Stanisława Wyspiańskiego. Artysta był związany z Wawelem od najmłodszych lat. Mieszkał u jego stóp, regularnie odwiedzał wzgórze. Należy jednak pamiętać, że Wawel za życia Wyspiańskiego był siedzibą wojsk zaborczych. Daleko było mu do dawnej świetności.

    Wawel

    Wawelskie Wzgórze to szczególne miejsce na szlaku Stanisława Wyspiańskiego. Artysta był związany z Wawelem od najmłodszych lat. Mieszkał u jego stóp, regularnie odwiedzał wzgórze. Należy jednak pamiętać, że Wawel za życia Wyspiańskiego był siedzibą wojsk zaborczych. Daleko było mu do dawnej świetności.

    Rok 1892 przyniósł pierwsze dzieło pisarskie inspirowane wawelską przestrzenią. Przebywający wtedy w Paryżu Wyspiański stworzył trylogię, na którą składały się utwory: Podzamcze-Wawel, Fantaści, Idea. Akcja pierwszego utworu rozgrywała się na Wawelu. Zgodnie z wiedzą Karola Maszkowskiego, głównym bohaterem wszystkich trzech tekstów był artysta zamieszkały u stóp Wawelskiego Wzgórza.

    Wawel pojawił się w niemal każdej ze sztuk uprawianych przez Wyspiańskiego. Motywy wawelskie odnaleźć można nie tylko w literaturze przez niego tworzonej, ale także
    w szeroko pojętych sztukach plastycznych. Pierwsze wawelskie szkice powstawały w latach 1884-89. Do wawelskich dzieł plastycznych należy zaliczyć: Planty o świcie, Widok na Wawel czy też pastel Chochoły.

    Kolejnym dziełem literackim związanym z Wawelem była Legenda – dzieło zbliżone bardziej do operowego libretta niż do dramatu. Sztuka osnuta została na kanwie legendy o Wandzie i Kraku.

    W 1900 roku Wyspiański zaczął tworzyć cykl rapsodów wawelskich. Powstały także kartony przeznaczone do ambitu katedry wawelskiej. Z kolei do dramatów Wyspiańskiego związanych z Wawelem należą: Bolesław Śmiały, Wyzwolenie, Akropolis oraz Skałka. Nawet w Weselu Wyspiański poszerzył przestrzeń z Bronowic Małych aż na Wawel. Najpierw stało się to dzięki wprowadzeniu postaci Stańczyka, a także przywołaniu obrazu Zawieszenie Dzwonu Zygmunta, którego akcja rozgrywa się w Katedrze na Wawelu. Jednak najważniejszym odniesieniem do Wawelu są końcowe nawoływania Jaśka: „Hej, hej, bracia, chyćcie koni! / chyćcie broni, chyćcie broni!! / czeka was WAWELSKI DWÓR!!!!!”.

    Ponadto w latach 1904-1905 Wyspiański wraz z architektem Władysławem Ekielskim stworzył projekt przebudowy wzgórza, który zatytułował Wawel-Akropolis.

  • Szkoła w Pałacu Larischa, ul. Bracka 12

    W 1875 roku Stanisław Wyspiański rozpoczął naukę w Szkole Ćwiczeń. Szkoła znajdowała się w pałacu nabytym w 1833 roku przez barona Karola Larischa. Budynek spłonął w słynnym pożarze miasta w 1850 roku. Następnie Larisch odnowił go i oddał miastu. Kierowana przez znanego pedagoga Andrzeja Józefczyka Szkoła Ćwiczeń przy Seminarium Nauczycielskim powstała cztery lata przed pojawieniem się w niej małego Stasia. Wyspiański chodził do pierwszej klasy wraz z Józefem Mehofferem i Henrykiem Opieńskim. Zaprzyjaźnił się tam też ze Stanisławem Estreicherem.

     

    Szkoła w Pałacu Larischa, ul. Bracka 12

    W 1875 roku Stanisław Wyspiański rozpoczął naukę w Szkole Ćwiczeń. Szkoła znajdowała się w pałacu nabytym w 1833 roku przez barona Karola Larischa. Budynek spłonął w słynnym pożarze miasta w 1850 roku. Następnie Larisch odnowił go i oddał miastu. Kierowana przez znanego pedagoga Andrzeja Józefczyka Szkoła Ćwiczeń przy Seminarium Nauczycielskim powstała cztery lata przed pojawieniem się w niej małego Stasia. Wyspiański chodził do pierwszej klasy wraz z Józefem Mehofferem i Henrykiem Opieńskim. Zaprzyjaźnił się tam też ze Stanisławem Estreicherem.

  • Gimnazjum św. Anny

    W 1879 roku Wyspiański rozpoczął naukę w Gimnazjum św. Anny. Główny gmach mieścił się przy ulicy pod tą samą nazwą w budynku Collegium Nowodworskiego (dziś: Collegium Medicum UJ). W 1588 roku Akademia Krakowska utworzyła szkołę średnią zwaną classes. Między innymi dzięki hojności sekretarza Władysława IV, Bartłomieja Nowodworskiego, w latach 1638-43 przy ul. św. Anny 12 powstał właśnie ten gmach szkolny. Absolwentami szkoły byli m.in. Jan III Sobieski, Wespazjan Kochowski, Stanisław Trembecki.

    Gimnazjum św. Anny

    W 1879 roku Wyspiański rozpoczął naukę w Gimnazjum św. Anny. Główny gmach mieścił się przy ulicy pod tą samą nazwą w budynku Collegium Nowodworskiego (dziś: Collegium Medicum UJ). W 1588 roku Akademia Krakowska utworzyła szkołę średnią zwaną classes. Między innymi dzięki hojności sekretarza Władysława IV, Bartłomieja Nowodworskiego, w latach 1638-43 przy ul. św. Anny 12 powstał właśnie ten gmach szkolny. Absolwentami szkoły byli m.in. Jan III Sobieski, Wespazjan Kochowski, Stanisław Trembecki.

    W 1879 roku do szkoły zapisało się trzystu uczniów. Stąd też, aby pomieścić wszystkich uczniów, wynajęto budynek na rogu ulic Krupniczej i Podwale, czyli tzw. gmach Goetza. Właśnie w tym budynku uczył się Wyspiański. Wówczas rozwijała się jego znajomość z Mehofferem i Opieńskim. W 1884 roku zaprzyjaźnił się z Lucjanem Rydlem.

    W 1898 roku szkoła przeniosła się do gmachu przy pl. Na Groblach projektu Józefa Sarego. Do dziś mieści się tam dawne Gimnazjum św. Anny, czyli I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego.

  • Dom Stankiewiczów, ul. Kopernika 1

    W 1880 roku Wyspiański zamieszkał z siostrą matki, ciotką Janiną (Joanną) z Rogowskich Stankiewiczową i jej mężem Kazimierzem. Janina Stankiewiczowa była nauczycielką w domu Matejków i Szujskich. Jej małżeństwo z Kazimierzem Stankiewiczem skojarzył sam Jan Matejko. Stankiewiczowie wiele razy zmieniali swój adres, w związku z tym podczas wędrówki śladami Stanisława Wyspiańskiego, odwiedzimy także inne domy, w których zamieszkiwali Stankiewiczowie.

    Dziś o obecności Wyspiańskiego przypomina znajdujący się pod adresem ul. Westerplatte 15 Hotel Wyspiański.

     

    Dom Stankiewiczów, ul. Kopernika 1

    W 1880 roku Wyspiański zamieszkał z siostrą matki, ciotką Janiną (Joanną) z Rogowskich Stankiewiczową i jej mężem Kazimierzem. Janina Stankiewiczowa była nauczycielką w domu Matejków i Szujskich. Jej małżeństwo z Kazimierzem Stankiewiczem skojarzył sam Jan Matejko. Stankiewiczowie wiele razy zmieniali swój adres, w związku z tym podczas wędrówki śladami Stanisława Wyspiańskiego, odwiedzimy także inne domy, w których zamieszkiwali Stankiewiczowie.

    Dziś o obecności Wyspiańskiego przypomina znajdujący się pod adresem ul. Westerplatte 15 Hotel Wyspiański.

  • Dom Stankiewiczów, ul. Zacisze 2

    Po przeprowadzce z ulicy Kopernika 1 Wyspiański zamieszkał z ciotką Stankiewiczową i jej mężem przy ulicy Zacisze 2 (z przerwą na wyjazdy i studia zagraniczne). W domu tym powstały między innymi obrazy olejne przedstawiające widoki na Teatr Miejski (dziś Teatr im. Słowackiego) i na Barbakan.

     

    Dom Stankiewiczów, ul. Zacisze 2

    Po przeprowadzce z ulicy Kopernika 1 Wyspiański zamieszkał z ciotką Stankiewiczową i jej mężem przy ulicy Zacisze 2 (z przerwą na wyjazdy i studia zagraniczne). W domu tym powstały między innymi obrazy olejne przedstawiające widoki na Teatr Miejski (dziś Teatr im. Słowackiego) i na Barbakan.

  • Sukiennice

    Od 1883 roku Wyspiański dużo czasu spędzał w Sukiennicach, w których w 1879 roku otwarto pierwsze polskie Muzeum Narodowe. Za radą Jana Matejki Wyspiański studiował i kopiował eksponaty. Zachował się szkicownik z Sukiennic, na kartach którego artysta uwiecznił postaci historyczne i eksponowane tam rzemiosło artystyczne.

    Od 1897 roku w Sukiennicach organizowało wystawy Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka”, którego Wyspiański był współzałożycielem.

    W Sukiennicach eksponowano między innymi kartony do niezrealizowanych witraży wawelskich, które artysta ofiarował Muzeum Narodowemu.

     

    Sukiennice

    Od 1883 roku Wyspiański dużo czasu spędzał w Sukiennicach, w których w 1879 roku otwarto pierwsze polskie Muzeum Narodowe. Za radą Jana Matejki Wyspiański studiował i kopiował eksponaty. Zachował się szkicownik z Sukiennic, na kartach którego artysta uwiecznił postaci historyczne i eksponowane tam rzemiosło artystyczne.

    Od 1897 roku w Sukiennicach organizowało wystawy Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka”, którego Wyspiański był współzałożycielem.

    W Sukiennicach eksponowano między innymi kartony do niezrealizowanych witraży wawelskich, które artysta ofiarował Muzeum Narodowemu.

  • Dom Stankiewiczów, ul. Kolejowa 1

    Kolejne z mieszkań wujostwa Stankiewiczów, u których zamieszkiwał Stanisław, mieściło się w kamienicy przy ul. Kolejowej 1 (dziś: Westerplatte). Stankiewiczowie opuścili mieszkanie przy ul. Zacisze 2, ponieważ zostało poddane przebudowie. Niestety w trakcie przeprowadzki wuj Kazimierz Stankiewicz przeziębił się i po trzech miesiącach choroby zmarł.

     

    Dom Stankiewiczów, ul. Kolejowa 1

    Kolejne z mieszkań wujostwa Stankiewiczów, u których zamieszkiwał Stanisław, mieściło się w kamienicy przy ul. Kolejowej 1 (dziś: Westerplatte). Stankiewiczowie opuścili mieszkanie przy ul. Zacisze 2, ponieważ zostało poddane przebudowie. Niestety w trakcie przeprowadzki wuj Kazimierz Stankiewicz przeziębił się i po trzech miesiącach choroby zmarł.

  • Krakowska Szkoła Sztuk Pięknych, pl. Matejki 13

    W 1884 roku Wyspiański jeszcze jako gimnazjalista został słuchaczem nadzwyczajnym Oddziału Rysunku krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. W 1886 roku rozpoczął zajęcia na II Oddziale Rysunku. W 1888 roku uznano go za wybitnego ucznia. W związku z tym został przeniesiony do III Oddziału Szkoły.

    Krakowska Szkoła Sztuk Pięknych, pl. Matejki 13

    W 1884 roku Wyspiański jeszcze jako gimnazjalista został słuchaczem nadzwyczajnym Oddziału Rysunku krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. W 1886 roku rozpoczął zajęcia na II Oddziale Rysunku. W 1888 roku uznano go za wybitnego ucznia. W związku z tym został przeniesiony do III Oddziału Szkoły.

    W latach 1902-1905 był docentem malarstwa religijnego i dekoracyjnego wówczas już Akademii Sztuk Pięknych. Wyspiański dostał nominację na docenta od Jego Cesarskiej Mości, lecz przyjął ją dopiero, gdy otrzymał wezwanie do podjęcia pracy od Dyrekcji ASP.

    Dziś wewnątrz gmachu przy placu Matejki można podziwiać tablicę z głową artysty wyrzeźbioną przez Konstantego Laszczkę. Tablicę wmurowano w 1923 roku z okazji 20. rocznicy objęcia przez Wyspiańskiego katedry.

  • Kościół Mariacki

    W latach 1889-90 wraz z Józefem Mehofferem Wyspiański asystował Matejce przy realizacji polichromii ściennych w kościele Mariackim. Zarobione pieniądze przeznaczył na samodzielną podróż po Europie szlakiem sztuki średniowiecznej.

    W 1900 roku w tej świątyni, w kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej, artysta był świadkiem na ślubie Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną (Bronowice Małe należały wówczas do parafii mariackiej). Ich zabawa weselna zainspirowała Wyspiańskiego do napisania jednego  z najważniejszych polskich dramatów – Wesela.

    W 1907 roku w tej krakowskiej farze miejskiej żegnano artystę. Przemarsz konduktu pogrzebowego wyruszył z krypty oo. pijarów właśnie do bazyliki Mariackiej, w której odbyła się msza. Stąd kondukt z ciałem Wyspiańskiego udał się do krypty na Skałce.

     

    Kościół Mariacki

    W latach 1889-90 wraz z Józefem Mehofferem Wyspiański asystował Matejce przy realizacji polichromii ściennych w kościele Mariackim. Zarobione pieniądze przeznaczył na samodzielną podróż po Europie szlakiem sztuki średniowiecznej.

    W 1900 roku w tej świątyni, w kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej, artysta był świadkiem na ślubie Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną (Bronowice Małe należały wówczas do parafii mariackiej). Ich zabawa weselna zainspirowała Wyspiańskiego do napisania jednego  z najważniejszych polskich dramatów – Wesela.

    W 1907 roku w tej krakowskiej farze miejskiej żegnano artystę. Przemarsz konduktu pogrzebowego wyruszył z krypty oo. pijarów właśnie do bazyliki Mariackiej, w której odbyła się msza. Stąd kondukt z ciałem Wyspiańskiego udał się do krypty na Skałce.

  • Uniwersytet Jagielloński

    W 1887 roku Wyspiański zapisał się na studia na Wydziale Filozoficznym UJ. Szczególnie ważne i inspirujące były dla niego wykłady prof. Mariana Sokołowskiego o twórczości mistrzów renesansu – Leonarda da Vinci, Rafaela Santiego, Michała Anioła, Albrechta Dürera. Wyspiański opuścił Uniwersytet w 1880 roku.

     

    Uniwersytet Jagielloński

    W 1887 roku Wyspiański zapisał się na studia na Wydziale Filozoficznym UJ. Szczególnie ważne i inspirujące były dla niego wykłady prof. Mariana Sokołowskiego o twórczości mistrzów renesansu – Leonarda da Vinci, Rafaela Santiego, Michała Anioła, Albrechta Dürera. Wyspiański opuścił Uniwersytet w 1880 roku.

  • Dom przy ul. Poselskiej 8

    W październiku 1895 roku Wyspiański wraz z ciotką Janiną Stankiewiczową przeprowadzili się na ulicę Poselską 8 (później nr 10). Wkrótce zamieszkał tam także jej brat, Kazimierz Rogowski, który odstąpił artyście jeden z pokoi z przeznaczeniem na pracownię. W domu przy Poselskiej powstały ilustracje do Iliady, tu też Wyspiański pracował nad Warszawianką i Legendą. W tym okresie jego znajomość z wiejską dziewczyną Teodorą Teofilą Pytko stała się bardziej zażyła. Wkrótce została matką jego pierwszego dziecka – Helenki. Ciotka Stankiewiczowa nie akceptowała tego związku, co rodziło konflikty

    Dom przy ul. Poselskiej 8

    W październiku 1895 roku Wyspiański wraz z ciotką Janiną Stankiewiczową przeprowadzili się na ulicę Poselską 8 (później nr 10). Wkrótce zamieszkał tam także jej brat, Kazimierz Rogowski, który odstąpił artyście jeden z pokoi z przeznaczeniem na pracownię. W domu przy Poselskiej powstały ilustracje do Iliady, tu też Wyspiański pracował nad Warszawianką i Legendą. W tym okresie jego znajomość z wiejską dziewczyną Teodorą Teofilą Pytko stała się bardziej zażyła. Wkrótce została matką jego pierwszego dziecka – Helenki. Ciotka Stankiewiczowa nie akceptowała tego związku, co rodziło konflikty. Artysta wyprowadził się z Poselskiej w 1898 roku.

    Wraz z początkiem XX wieku dom ten, podobnie jak sąsiednie, został zburzony. Ustąpił miejsca znajdującemu się dziś przy ul. Poselskiej 12 Magistratowi. Na jego fasadzie upamiętniono Józefa Conrada-Korzeniowskiego, który mieszkał w jednej z tych kamienic w 1869 roku.

  • Salon Ignacego Sewera Maciejowskiego, ul. Batorego 6

    Ignacy Sewer Maciejowski zamieszkał w Krakowie w latach 90. XIX wieku. W swojej Bajecznie kolorowej (1898) opisał urodę i folklor Bronowic. Sewer prowadził salon artystyczny w swym mieszkaniu na II piętrze kamienicy przy ul. Batorego 6. Bywali w nim m.in. Adam Asnyk, Władysław Reymont, Marian Zdziechowski, Tadeusz Miciński, Stanisław Przybyszewski, Władysław Orkan, Antoni Godziemba-Wysocki, Tadeusz Boy-Żeleński, Lucjan Rydel, Jacek Malczewski, Leon Wyczółkowski, Włodzimierz Tetmajer i oczywiście Stanisław Wyspiański. W salonie przy Batorego między godziną 1600 a 2000 czekał rozgrzany samowar oraz herbatniki i bułeczki z masłem dla mniej więcej piętnastu osób, które co dzień przewijały się przez ten dom. Przychodzono niekiedy ze znajomymi, których można było przyprowadzać bez zapowiedzi. Był jednak jeden warunek: gość nie mógł być nudny.

     

    Salon Ignacego Sewera Maciejowskiego, ul. Batorego 6

    Ignacy Sewer Maciejowski zamieszkał w Krakowie w latach 90. XIX wieku. W swojej Bajecznie kolorowej (1898) opisał urodę i folklor Bronowic. Sewer prowadził salon artystyczny w swym mieszkaniu na II piętrze kamienicy przy ul. Batorego 6. Bywali w nim m.in. Adam Asnyk, Władysław Reymont, Marian Zdziechowski, Tadeusz Miciński, Stanisław Przybyszewski, Władysław Orkan, Antoni Godziemba-Wysocki, Tadeusz Boy-Żeleński, Lucjan Rydel, Jacek Malczewski, Leon Wyczółkowski, Włodzimierz Tetmajer i oczywiście Stanisław Wyspiański. W salonie przy Batorego między godziną 1600 a 2000 czekał rozgrzany samowar oraz herbatniki i bułeczki z masłem dla mniej więcej piętnastu osób, które co dzień przewijały się przez ten dom. Przychodzono niekiedy ze znajomymi, których można było przyprowadzać bez zapowiedzi. Był jednak jeden warunek: gość nie mógł być nudny.

  • Salon Pareńskich, ul. Wielopole 4

    Jednym z najsłynniejszych salonów Młodej Polskich było mieszkanie Stanisława Pareńskiego, profesora nauk medycznych,  i jego żony Elizy. Wyspiański zawitał do nich w 1895 roku dzięki swojemu przyjacielowi Lucjanowi Rydlowi (nota bene nauczycielowi panien Pareńskich). Pani Pareńska zaczęła hojnie wspierać Wyspiańskiego. Jej salon literacko-artystyczny odwiedzała krakowska bohema. U Pareńskich bywali: Adam Asnyk, Jacek Malczewski, Feliks Manggha Jasieński. Wyspiański czytał tu strofy Wesela, w którym uwiecznił postaci panien Pareńskich: Marii i Zofii. Artysta malował także portrety Lizki.

     

    Salon Pareńskich, ul. Wielopole 4

    Jednym z najsłynniejszych salonów Młodej Polskich było mieszkanie Stanisława Pareńskiego, profesora nauk medycznych,  i jego żony Elizy. Wyspiański zawitał do nich w 1895 roku dzięki swojemu przyjacielowi Lucjanowi Rydlowi (nota bene nauczycielowi panien Pareńskich). Pani Pareńska zaczęła hojnie wspierać Wyspiańskiego. Jej salon literacko-artystyczny odwiedzała krakowska bohema. U Pareńskich bywali: Adam Asnyk, Jacek Malczewski, Feliks Manggha Jasieński. Wyspiański czytał tu strofy Wesela, w którym uwiecznił postaci panien Pareńskich: Marii i Zofii. Artysta malował także portrety Lizki.

  • Kościół oo. franciszkanów

    Kościół oo. franciszkanów stał się miejscem pierwszej samodzielnej pracy artystycznej Wyspiańskiego po jego powrocie ze studiów w Paryżu. Praca Wyspiańskiego w świątyni franciszkanów, którą zlecił mu architekt Władysław Ekielski, przebiegała w kilku etapach. W 1895 roku wykonał projekty i polichromie ścienne, w 1897 roku powstały witraże do prezbiterium, zaś w 1905 roku Wyspiański zrealizował projekt witraża Bóg Ojciec – Stań się nad zachodnim portalem wejściowym. Postać Boga posiada rysy jego wuja, Adama Rogowskiego.

     

    Kościół oo. franciszkanów

    Kościół oo. franciszkanów stał się miejscem pierwszej samodzielnej pracy artystycznej Wyspiańskiego po jego powrocie ze studiów w Paryżu. Praca Wyspiańskiego w świątyni franciszkanów, którą zlecił mu architekt Władysław Ekielski, przebiegała w kilku etapach. W 1895 roku wykonał projekty i polichromie ścienne, w 1897 roku powstały witraże do prezbiterium, zaś w 1905 roku Wyspiański zrealizował projekt witraża Bóg Ojciec – Stań się nad zachodnim portalem wejściowym. Postać Boga posiada rysy jego wuja, Adama Rogowskiego.

  • Kościół oo. dominikanów

    W latach 1895-97 Wyspiański pracował nad rekonstrukcją średniowiecznych witraży kościoła pw. św. Trójcy, które uległy zniszczeniu podczas wielkiego pożaru Krakowa 1850 roku. Wyspiański, zgodnie z zasadami konserwacji wpojonymi mu przez Matejkę, uzupełniał braki zachowanych fragmentów. Artysta namalował dziewiętnaście akwarelowych projektów rekonstrukcji zespołu witraży.

     

    Kościół oo. dominikanów

    W latach 1895-97 Wyspiański pracował nad rekonstrukcją średniowiecznych witraży kościoła pw. św. Trójcy, które uległy zniszczeniu podczas wielkiego pożaru Krakowa 1850 roku. Wyspiański, zgodnie z zasadami konserwacji wpojonymi mu przez Matejkę, uzupełniał braki zachowanych fragmentów. Artysta namalował dziewiętnaście akwarelowych projektów rekonstrukcji zespołu witraży.

  • Kościół św. Krzyża

    W 1896 roku Tadeusz Stryjeński i Zygmunt Hendel zaproponowali Wyspiańskiemu  stworzenie polichromii wnętrza kościoła pw. św. Krzyża. Artysta przyjął propozycję, zrobił opis inwentaryzacyjny świątyni. Podczas prac dokumentacyjnych okrył, odsłonił i dokonał pełnej dokumentacji malarskiej w skali 1:1oryginalnej polichromii pochodzącej sprzed 1571 roku.  Finalnie Wyspiański nie wykonał renowacji, zrobił to wg jego projektów Antoni Tuch.

     

    Kościół św. Krzyża

    W 1896 roku Tadeusz Stryjeński i Zygmunt Hendel zaproponowali Wyspiańskiemu  stworzenie polichromii wnętrza kościoła pw. św. Krzyża. Artysta przyjął propozycję, zrobił opis inwentaryzacyjny świątyni. Podczas prac dokumentacyjnych okrył, odsłonił i dokonał pełnej dokumentacji malarskiej w skali 1:1oryginalnej polichromii pochodzącej sprzed 1571 roku.  Finalnie Wyspiański nie wykonał renowacji, zrobił to wg jego projektów Antoni Tuch.

  • Dom przy ul. Szlak 23

    W 1898 roku Wyspiański, po konflikcie z ciotką Stankiewiczową, wprowadził się do mieszkania swojej przyszłej małżonki Teodory Pytko, które mieściło się przy ul. Szlak 23. Zamieszkali tam ze swoimi dziećmi i nieślubnym synem Teodory pochodzącym z innego związku.

     

    Dom przy ul. Szlak 23

    W 1898 roku Wyspiański, po konflikcie z ciotką Stankiewiczową, wprowadził się do mieszkania swojej przyszłej małżonki Teodory Pytko, które mieściło się przy ul. Szlak 23. Zamieszkali tam ze swoimi dziećmi i nieślubnym synem Teodory pochodzącym z innego związku.

  • Kamienica Czynciela, plac Mariacki 9

    W latach 1898-1900 Wyspiański wynajął pokój na pracownię w jednym z domów na Barszczowym. Tak nazywano domy położone pomiędzy cmentarzem Mariackim i ul. Szkolną (Sienną). Ich nazwa wzięła się od nazwiska kupca Macieja Bartscha, do którego domy przez dłuższy czas należały. Dom pod koniec XIX wieku należał do malarza Celestyna Czynciela. W 1908 roku Czynciel zlecił Ludwikowi Wojtyczce postawienie nowej kamienicy w typie secesyjnym. Pierwsze piętro nowego obiektu zyskało dekorację z motywem z Wesela w postaci kaduceusza. W 1932 roku na II piętrze umieszczono tablicę upamiętniającą Wyspiańskiego, którą wykonał Karol Hukan.

    Przy pl. Mariackim 9 powstały dramaty: Lelewel, Klątwa, Legion, częściowo Wesele, a także Rapsody wawelskie i koncepcja dopełniających je witraży.

     

    Kamienica Czynciela, plac Mariacki 9

    W latach 1898-1900 Wyspiański wynajął pokój na pracownię w jednym z domów na Barszczowym. Tak nazywano domy położone pomiędzy cmentarzem Mariackim i ul. Szkolną (Sienną). Ich nazwa wzięła się od nazwiska kupca Macieja Bartscha, do którego domy przez dłuższy czas należały. Dom pod koniec XIX wieku należał do malarza Celestyna Czynciela. W 1908 roku Czynciel zlecił Ludwikowi Wojtyczce postawienie nowej kamienicy w typie secesyjnym. Pierwsze piętro nowego obiektu zyskało dekorację z motywem z Wesela w postaci kaduceusza. W 1932 roku na II piętrze umieszczono tablicę upamiętniającą Wyspiańskiego, którą wykonał Karol Hukan.

    Przy pl. Mariackim 9 powstały dramaty: Lelewel, Klątwa, Legion, częściowo Wesele, a także Rapsody wawelskie i koncepcja dopełniających je witraży.

  • Rydlówka, ul. Tetmajera 28, Bronowice Małe

    Regionalne Muzeum Młodej Polski „Rydlówka” to nie tylko miejsce legendarnego wesela Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną, ale też miejsce akcji dramatu Wyspiańskiego. Jednym z gości weselnych był m.in. zapamiętany jako opierający się o framugę drzwi przyszły autor Wesela.

    Panna Młoda, czyli Jadwiga, była siostrą Anny Mikołajczykówny – żony Włodzimierza Tetmajera, który wybudował ów dworek w 1894 roku. W dwa lata po weselu Tetmajerowie odsprzedali Rydlowi ten dom, sami zaś przenieśli się do Tetmajerówki. Wówczas Rydel przebudował go wg projektu Filipa Pokutyńskiego.

    Dziś znajduje się tam Regionalne Muzeum Młodej Polski. W każdą rocznicę wesela przed muzeum osadza się chochoła.

     

    Rydlówka, ul. Tetmajera 28, Bronowice Małe

    Regionalne Muzeum Młodej Polski „Rydlówka” to nie tylko miejsce legendarnego wesela Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną, ale też miejsce akcji dramatu Wyspiańskiego. Jednym z gości weselnych był m.in. zapamiętany jako opierający się o framugę drzwi przyszły autor Wesela.

    Panna Młoda, czyli Jadwiga, była siostrą Anny Mikołajczykówny – żony Włodzimierza Tetmajera, który wybudował ów dworek w 1894 roku. W dwa lata po weselu Tetmajerowie odsprzedali Rydlowi ten dom, sami zaś przenieśli się do Tetmajerówki. Wówczas Rydel przebudował go wg projektu Filipa Pokutyńskiego.

    Dziś znajduje się tam Regionalne Muzeum Młodej Polski. W każdą rocznicę wesela przed muzeum osadza się chochoła.

  • Paon, ul. Szpitalna 38

    Paon to jedna z najważniejszych kawiarni artystycznych Młodej Polski. Założony w 1869 roku przez Ferdynanda Turlińskiego, byłego właściciela restauracji i hotelu „Pod Różą”, lokal mieścił się przy ulicy Szpitalnej 38 i działał pod nazwą „Teatralna”, vis à vis Teatru Miejskiego (dziś: Teatru im. Juliusza Słowackiego). Na „Teatralną” składały się: restauracja na piętrze, kawiarnia z bilardem na parterze i salki do gry w karty.

    Paon, ul. Szpitalna 38

    Paon to jedna z najważniejszych kawiarni artystycznych Młodej Polski. Założony w 1869 roku przez Ferdynanda Turlińskiego, byłego właściciela restauracji i hotelu „Pod Różą”, lokal mieścił się przy ulicy Szpitalnej 38 i działał pod nazwą „Teatralna”, vis à vis Teatru Miejskiego (dziś: Teatru im. Juliusza Słowackiego). Na „Teatralną” składały się: restauracja na piętrze, kawiarnia z bilardem na parterze i salki do gry w karty.

    W głównej sali znajdowało się płótno, które stanowiło pewnego rodzaju księgę pamiątkową. Turliński kazał je rozwiesić na sześciometrowej ścianie i powierzył je artystom. Ci z chęcią pokrywali tkaninę malowidłami, sentencjami, wierszami itp. Swą obecność w Paonie zaznaczył w ten sposób m.in. Stanisław Wyspiański. Słynny jest jego dialog z Rydlem, który napisał:

    Niechże ciebie rymem wsławię,

    Knajpo – gdzie przy czarnej kawie,

    Drogi czas na niczym trawię.

    Wyspiański odpowiedział mu na to z charakterystycznym dlań przekąsem:

    Szkoda, panie Rydel, szkoda,

    Drogi czas na niczym trawić;

    Czas najwyższy się poprawić,

    Boś jest sława jeszcze młoda.

    Rydel nie pozostał mu dłużny:

    Ty mnie nie wzywaj, Stasiu, do poprawy,

    Ani mnie nie sądź zbyt srogim wyrokiem

    Ja czas swój topię w filiżance kawy,

    A Ty – w sodowej ze sokiem[1].

     

    Wyspiański sportretował w Paonie między innymi Przybyszewskiego, jego małżonkę Dagny Juel, Jacka Malczewskiego, Włodzimierza Tetmajera, Lucjana Rydla itd. Przesiadywał tam w latach 1898-99. Było to też związane z podjęciem przez niego współpracy ze Stanisławem Przybyszewskim. Wyspiański został redaktorem graficznym tygodnika „Życie”.

    Z czasem artystom udało się namówić Turlińskiego do wygospodarowania dla nich osobnej salki. Pewnego razu spotkali się w niej Wyspiański i Przybyszewski. „Wódz młodopolan” mantrycznie powtarzał szeptem wersy wiersza Maeterlincka: „Les paons nonchalants les paons blancs ont fui…”[2]. Wyspiański zaczął niedbale kreślić wizerunek pawia. Gdy ujrzał to Przybyszewski, miał oznajmić, że oto pojawiło się upragnione godło salki – paw, paon!



    [1] T. Boy-Żeleński, Nonszalancki Paon [w:] tegoż, Znaszli ten kraj?... Cyganeria krakowska, oprac. T. Weiss, Wrocław 2004, s. 159, przypis 1.

    [2] [Z fr. – Pawie nonszalanckie, białe pawie uciekły]

  • Kościół św. Floriana

    18 września 1901 roku w barokowym kościele pw. św. Floriana usytuowanym na rogu pl. Matejki Stanisław Wyspiański wziął ślub z matką swoich dzieci – chłopką Teodorą Teofilą Pytkówną. Świadkami na ślubie byli jego wuj Kazimierz Rogowski i malarz Włodzimierz Tetmajer. Mezalians ten wywołał ogromne zdziwienie w środowisku krakowskim.

    Szybko jednak okazało się, że ślub musi być unieważniony z przyczyn formalnych, ponieważ prawo kanoniczne nie zezwalało na to, by ojciec biologiczny był także ojcem chrzestnym swoich dzieci. Wyspiańscy uzyskali dyspensę i niebawem mogli – legalnie już – powtórzyć ceremonię 17 listopada.

     

    Kościół św. Floriana

    18 września 1901 roku w barokowym kościele pw. św. Floriana usytuowanym na rogu pl. Matejki Stanisław Wyspiański wziął ślub z matką swoich dzieci – chłopką Teodorą Teofilą Pytkówną. Świadkami na ślubie byli jego wuj Kazimierz Rogowski i malarz Włodzimierz Tetmajer. Mezalians ten wywołał ogromne zdziwienie w środowisku krakowskim.

    Szybko jednak okazało się, że ślub musi być unieważniony z przyczyn formalnych, ponieważ prawo kanoniczne nie zezwalało na to, by ojciec biologiczny był także ojcem chrzestnym swoich dzieci. Wyspiańscy uzyskali dyspensę i niebawem mogli – legalnie już – powtórzyć ceremonię 17 listopada.

  • Dom przy ul. Krowoderskiej 79

    W 1901 roku Wyspiański wynajął siedmiopokojowe mieszkanie na II piętrze kamienicy przy ul. Krowoderskiej 157 (dziś: nr 79), na rogu obecnej al. Słowackiego. Mieszkał w nim z rodziną do 1906 roku. Znajdowała się tu słynna „szafirowa pracownia” (nazywana też „błękitną”), której nazwa wywodzi się od wyrazistego koloru, jakim artysta pokrył ściany i sufit tego pomieszczenia. Pokoje miały układ amfiladowy. Je także poeta-malarz wymalował  za pomocą mocno nasyconych kolorów. Tu powstało Macierzyństwo i cykl pejzaży Widok na Kopiec Kościuszki (narożnik kamienicy znajdował się przy linii nasypu obwodowej kolei miejskiej, zaś przez okno pracowni można było podziwiać Kopiec Kościuszki). Ponadto w tym mieszkaniu Wyspiański dokończył Wesele i napisał: Wyzwolenie, Noc listopadową, Akropolis, Bolesława Śmiałego. Dziś na fasadzie kamienicy widnieje pamiątkowa tablica.

     

    Dom przy ul. Krowoderskiej 79

    W 1901 roku Wyspiański wynajął siedmiopokojowe mieszkanie na II piętrze kamienicy przy ul. Krowoderskiej 157 (dziś: nr 79), na rogu obecnej al. Słowackiego. Mieszkał w nim z rodziną do 1906 roku. Znajdowała się tu słynna „szafirowa pracownia” (nazywana też „błękitną”), której nazwa wywodzi się od wyrazistego koloru, jakim artysta pokrył ściany i sufit tego pomieszczenia. Pokoje miały układ amfiladowy. Je także poeta-malarz wymalował  za pomocą mocno nasyconych kolorów. Tu powstało Macierzyństwo i cykl pejzaży Widok na Kopiec Kościuszki (narożnik kamienicy znajdował się przy linii nasypu obwodowej kolei miejskiej, zaś przez okno pracowni można było podziwiać Kopiec Kościuszki). Ponadto w tym mieszkaniu Wyspiański dokończył Wesele i napisał: Wyzwolenie, Noc listopadową, Akropolis, Bolesława Śmiałego. Dziś na fasadzie kamienicy widnieje pamiątkowa tablica.

  • Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, pl. Szczepański 4

    W 1901 roku Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie przeniosło się do Pałacu Sztuki przy pl. Szczepańskim. Do 1871 roku siedziba TPSP mieściła się w Pałacu Larischa, następnie do 1881 roku w Pałacu Biskupim, a także częściowo w Sukiennicach. Parcelę przy pl. Szczepańskim TPSP zakupiło z środków uzyskanych ze sprzedaży Lithuanii Grottgera. Budynek, wzorowany na pawilonie Secesji w Wiedniu, zaprojektował Franciszek Mączyński. Fryz ilustrujący zmienność życia artysty i trud tworzenia wykonał Jacek Malczewski.

     

    Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, pl. Szczepański 4

    W 1901 roku Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie przeniosło się do Pałacu Sztuki przy pl. Szczepańskim. Do 1871 roku siedziba TPSP mieściła się w Pałacu Larischa, następnie do 1881 roku w Pałacu Biskupim, a także częściowo w Sukiennicach. Parcelę przy pl. Szczepańskim TPSP zakupiło z środków uzyskanych ze sprzedaży Lithuanii Grottgera. Budynek, wzorowany na pawilonie Secesji w Wiedniu, zaprojektował Franciszek Mączyński. Fryz ilustrujący zmienność życia artysty i trud tworzenia wykonał Jacek Malczewski.

    Z okazji pięćdziesięciolecia istnienia TPSP Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka” postanowiło uczcić jego zasługi urządzając wystawę w Pałacu Sztuki. W 1904 roku Wyspiański przygotował dekorację przenosząc elementy scenografii ze swojego dramatu Bolesław Śmiały. Tak powstała słynna Świetlica Bolesławowska. W 1905 roku poeta-malarz zorganizował w Pałacu swoją indywidualną wystawę.

    Dziś od strony Plant na Pałacu Sztuki można podziwiać popiersie Stanisława Wyspiańskiego dłuta Anny Reynoch.

  • Dom Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego, ul. Radziwiłłowska 4

    W 1904 roku Wyspiański na zamówienie dra Juliana Nowaka zrealizował autorski projekt kompletnej aranżacji wnętrza. Zaprojektował m.in. balustrady, klatkę schodową, meble, witraż Apollo i system słoneczny. Dziś można tam podziwiać zaprojektowane przez Wyspiańskiego wnętrze i kopię witraża Apollo, który został zniszczony w 1945 roku.

     

    Dom Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego, ul. Radziwiłłowska 4

    W 1904 roku Wyspiański na zamówienie dra Juliana Nowaka zrealizował autorski projekt kompletnej aranżacji wnętrza. Zaprojektował m.in. balustrady, klatkę schodową, meble, witraż Apollo i system słoneczny. Dziś można tam podziwiać zaprojektowane przez Wyspiańskiego wnętrze i kopię witraża Apollo, który został zniszczony w 1945 roku.

  • Mieszkanie Tadeusza i Zofii Żeleńskich, ul. Karmelicka 6

    W 1904 roku Wyspiański wykonał projekt wnętrza apartamentu Tadeusza Boya-Żeleńskiego i jego małżonki Zofii. Zamówienie złożyła u artysty Eliza Pareńska, teściowa Boya. To właśnie do tego mieszkania Wyspiański zaprojektował słynne niewygodne meble. Boy opisał ich historię w tekście Historia pewnych mebli.

     

    Mieszkanie Tadeusza i Zofii Żeleńskich, ul. Karmelicka 6

    W 1904 roku Wyspiański wykonał projekt wnętrza apartamentu Tadeusza Boya-Żeleńskiego i jego małżonki Zofii. Zamówienie złożyła u artysty Eliza Pareńska, teściowa Boya. To właśnie do tego mieszkania Wyspiański zaprojektował słynne niewygodne meble. Boy opisał ich historię w tekście Historia pewnych mebli.

  • Teatr Miejski w Krakowie, pl. Św. Ducha 1

    Pierwszą wystawioną tu sztuką Wyspiańskiego była grana od 1898 roku Warszawianka. Dyrektorem Teatru Miejskiego był wówczas Tadeusz Pawlikowski. Spektakl wyreżyserował Ludwik Solski, który zagrał Starego Wiarusa. W 1899 roku Wyspiański dedykował Pawlikowskiemu swoją kolejną sztukę pt. Lelewel, również wystawioną na deskach teatru przy pl. Św. Ducha. Tytułowego bohatera zagrał Ludwik Solski, zaś ks. Adama Czartoryskiego kolejny z dyrektorów owego teatru – Józef Kotarbiński. Spektakl został mocno skrytykowany.

    Teatr Miejski w Krakowie, pl. Św. Ducha 1

    Pierwszą wystawioną tu sztuką Wyspiańskiego była grana od 1898 roku Warszawianka. Dyrektorem Teatru Miejskiego był wówczas Tadeusz Pawlikowski. Spektakl wyreżyserował Ludwik Solski, który zagrał Starego Wiarusa. W 1899 roku Wyspiański dedykował Pawlikowskiemu swoją kolejną sztukę pt. Lelewel, również wystawioną na deskach teatru przy pl. Św. Ducha. Tytułowego bohatera zagrał Ludwik Solski, zaś ks. Adama Czartoryskiego kolejny z dyrektorów owego teatru – Józef Kotarbiński. Spektakl został mocno skrytykowany.

    Odbiór dramatów Wyspiańskiego uległ zmianie 16 marca 1901 roku, kiedy to w Teatrze Miejskim odbyła się prapremiera Wesela, które wywołało sensację towarzyską. Dzięki tej sztuce zmienił się status artystyczny i finansowy Wyspiańskiego. W Teatrze Miejskim wystawiono także Dziady Mickiewicza w inscenizacji Wyspiańskiego, odbyły się prapremiery jego dramatów: Protesilas i Laodamia (z Modrzejewską w roli Laodamii), Wyzwolenie, Bolesław Śmiały (w inscenizacji Wyspiańskiego). W przypadku Wyzwolenia Teatr Miejski stał się także miejscem akcji samego dramatu. Do inscenizacji artysta wprowadził nowatorski element, jakim było pokazanie widowni sceny teatralnej z odsłoniętym zapleczem.

    Gdy ówczesny dyrektor sceny Józef Kotarbiński odmówił wystawienia Akropolis, Wyspiański zakazał grania swych sztuk na deskach tego teatru do końca jego kadencji.

    W 1905 roku Wyspiański zgłosił swą kandydaturę w konkursie na stanowisko dyrektora artystycznego Teatru Miejskiego. Konkurs wygrał Ludwik Solski. W sierpniu nowy dyrektor zainaugurował sezon Weselem Wyspiańskiego.

    Dziś w westybulu Teatru im. Juliusza Słowackiego można podziwiać popiersie Wyspiańskiego dłuta Bronisława Chromego.

  • Magistrat, pl. Wszystkich Świętych 8

    W 1905 roku Wyspiański został radnym miejskim z listy Komitetu Demokratycznego Polskiego. Zgłosił swój akces w pracach sekcji ekonomicznej, szkolnej oraz Muzeów Narodowego i Techniczno-Przemysłowego. Chciał powołania komisji artystyczno-konserwatorskiej. Doszło do tego tuż przed śmiercią Wyspiańskiego, w listopadzie 1907 roku.

     

    Magistrat, pl. Wszystkich Świętych 8

    W 1905 roku Wyspiański został radnym miejskim z listy Komitetu Demokratycznego Polskiego. Zgłosił swój akces w pracach sekcji ekonomicznej, szkolnej oraz Muzeów Narodowego i Techniczno-Przemysłowego. Chciał powołania komisji artystyczno-konserwatorskiej. Doszło do tego tuż przed śmiercią Wyspiańskiego, w listopadzie 1907 roku.

  • Dom Zdrowia dra Jana Gwiazdomorskiego, ul. Siemiradzkiego 1

    W listopadzie 1907 roku przewieziono Wyspiańskiego do Domu Zdrowia. W separatce w narożniku I piętra, z oknami wychodzącymi na ul. Łobzowską, przeżył Wyspiański ostatnie dni życia. Opiekę lekarską sprawowali nad nim prof. Pareński, dr Rutkowski (kierownik Domu Zdrowia) i dr Nowotny. Wyspiański zmarł 28 listopada 1907 roku.

     

    Dom Zdrowia dra Jana Gwiazdomorskiego, ul. Siemiradzkiego 1

    W listopadzie 1907 roku przewieziono Wyspiańskiego do Domu Zdrowia. W separatce w narożniku I piętra, z oknami wychodzącymi na ul. Łobzowską, przeżył Wyspiański ostatnie dni życia. Opiekę lekarską sprawowali nad nim prof. Pareński, dr Rutkowski (kierownik Domu Zdrowia) i dr Nowotny. Wyspiański zmarł 28 listopada 1907 roku.

  • Kościół oo. pijarów

    Przy barokowym kościele pw. Przemienienia Pańskiego znajduje się osiemnastowieczna krypta, która początkowo używana była w Wielki Piątek jako Grób Pański. Pomysł przeznaczenia krypty na cele funeralne zrodził się po pogrzebie Józefa Ignacego Kraszewskiego, ponieważ właśnie tu złożono jego szczątki na kilka dni przed pogrzebem. W 1889 roku rektor pijarów ks. Tadeusz Chromecki uzyskał od władz miejskich zgodę na wynajmowanie krypty na dom pogrzebowy.

    2 grudnia 1907 roku kondukt pogrzebowy z ciałem Stanisława Wyspiańskiego wyruszył spod kościoła oo. pijarów, bowiem w krypcie tego kościoła złożono trumnę. Stamtąd przewieziono ją do kościoła Mariackiego, gdzie odprawiono uroczystą mszę żałobną.

     

    Kościół oo. pijarów

    Przy barokowym kościele pw. Przemienienia Pańskiego znajduje się osiemnastowieczna krypta, która początkowo używana była w Wielki Piątek jako Grób Pański. Pomysł przeznaczenia krypty na cele funeralne zrodził się po pogrzebie Józefa Ignacego Kraszewskiego, ponieważ właśnie tu złożono jego szczątki na kilka dni przed pogrzebem. W 1889 roku rektor pijarów ks. Tadeusz Chromecki uzyskał od władz miejskich zgodę na wynajmowanie krypty na dom pogrzebowy.

    2 grudnia 1907 roku kondukt pogrzebowy z ciałem Stanisława Wyspiańskiego wyruszył spod kościoła oo. pijarów, bowiem w krypcie tego kościoła złożono trumnę. Stamtąd przewieziono ją do kościoła Mariackiego, gdzie odprawiono uroczystą mszę żałobną.

  • Skałka

    Wyspiański został pochowany w Panteonie Narodowym przy kościele oo. paulinów na Skałce 2 grudnia 1907 roku. W 1876 roku prof. Józef Łepkowski zainicjował utworzenie na Skałce Panteonu Narodowego. W związku z tym zaprojektowano tam Kryptę Zasłużonych, w której ponownie w 400. rocznicę śmierci pogrzebano Jana Długosza. Kryptę zaprojektował Teofil Żebrawski, zaś secesyjną polichromię wykonał Józef Mikulski.

    Skałka

    Wyspiański został pochowany w Panteonie Narodowym przy kościele oo. paulinów na Skałce 2 grudnia 1907 roku. W 1876 roku prof. Józef Łepkowski zainicjował utworzenie na Skałce Panteonu Narodowego. W związku z tym zaprojektowano tam Kryptę Zasłużonych, w której ponownie w 400. rocznicę śmierci pogrzebano Jana Długosza. Kryptę zaprojektował Teofil Żebrawski, zaś secesyjną polichromię wykonał Józef Mikulski. Przed Stanisławem Wyspiańskim pochowano tu: Jana Długosza (1480), Wincentego Pola (1872), Lucjana Siemieńskiego (1877), Józefa Ignacego Kraszewskiego (1887), Teofila Lenartowicza (1893), Adama Asnyka (1897) i Henryka Siemiradzkiego (1902). Po Wyspiańskim w Panteonie Narodowym na Skałce pochowano Jacka Malczewskiego (1929), Karola Szymanowskiego (1937), Ludwika Solskiego (1954), Tadeusza Banachiewicza (1954) oraz  Czesława Miłosza (2004).

    Skałka to nie tylko miejsce pochówku Wyspiańskiego, ale też przestrzeń związana z jego twórczością. Ta poświęcona patronowi artysty, św. Stanisławowi ze Szczepanowa, barokowa świątynia odwiedzana była przez niego od najmłodszych lat. Jego dylogia Bolesławowska, czyli dramaty Bolesław Śmiały i Skałka, związane były właśnie z tą przestrzenią sakralną.

  • Muzea Stanisława Wyspiańskiego. Dawny Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, ul. Kanonicza 9/kamienica Szołayskich, pl. Szczepański 11

    W 1979 roku powstało muzeum biograficzne Stanisława Wyspiańskiego. Początkowo zlokalizowano je przy ul. Kanoniczej 9, w miejscu dawnej drukarni Anczyca. Następnie przeniesiono je do kamienicy Szołayskich przy pl. Szczepańskim 11. Mieściła się tam wcześniej kolekcja Feliksa Jasieńskiego i lapidarium (m. in. z takimi eksponatami jak godło kamienicy „Pod Jaszczury” czy też Ogrójec Wita Stwosza). Obecnie mieści się tam oddział Muzeum Narodowego Kamienica Szołayskich im. Feliksa Jasieńskiego.

     

    Muzea Stanisława Wyspiańskiego. Dawny Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, ul. Kanonicza 9/kamienica Szołayskich, pl. Szczepański 11

    W 1979 roku powstało muzeum biograficzne Stanisława Wyspiańskiego. Początkowo zlokalizowano je przy ul. Kanoniczej 9, w miejscu dawnej drukarni Anczyca. Następnie przeniesiono je do kamienicy Szołayskich przy pl. Szczepańskim 11. Mieściła się tam wcześniej kolekcja Feliksa Jasieńskiego i lapidarium (m. in. z takimi eksponatami jak godło kamienicy „Pod Jaszczury” czy też Ogrójec Wita Stwosza). Obecnie mieści się tam oddział Muzeum Narodowego Kamienica Szołayskich im. Feliksa Jasieńskiego.

  • Pomnika Stanisława Wyspiańskiego, plac przed gmachem głównym Muzeum Narodowego, al. 3 Maja 1

    Pierwotnie pomnik Stanisława Wyspiańskiego miał stanąć na pl. Szczepańskim. Zdecydowano się jednak na postawienie go przed gmachem głównym Muzeum Narodowego. Autorem pomnika jest Marian Konieczny. Postawiony w 1982 roku w 75. rocznicę śmierci Stanisława Wyspiańskiego pomnik przedstawia poetę na cokole otoczonego symbolicznym korowodem. Są tu postacie z Wesela: Żyd, Jasiek, Chochoł, Stańczyk i Isia; z Nocy listopadowej – Pallas Atena i postać z Warszawianki – Wiarus. Warto dodać, że Marian Konieczny to także autor usuniętego z Nowej Huty pomnika Włodzimierza Lenina.

     

    Pomnika Stanisława Wyspiańskiego, plac przed gmachem głównym Muzeum Narodowego, al. 3 Maja 1

    Pierwotnie pomnik Stanisława Wyspiańskiego miał stanąć na pl. Szczepańskim. Zdecydowano się jednak na postawienie go przed gmachem głównym Muzeum Narodowego. Autorem pomnika jest Marian Konieczny. Postawiony w 1982 roku w 75. rocznicę śmierci Stanisława Wyspiańskiego pomnik przedstawia poetę na cokole otoczonego symbolicznym korowodem. Są tu postacie z Wesela: Żyd, Jasiek, Chochoł, Stańczyk i Isia; z Nocy listopadowej – Pallas Atena i postać z Warszawianki – Wiarus. Warto dodać, że Marian Konieczny to także autor usuniętego z Nowej Huty pomnika Włodzimierza Lenina.

  • Pawilon Wystawienniczo-Informacyjny „Wyspiański 2000”, pl. Wszystkich Świętych 2

    Obiekt stanął w miejscu znajdującego się niegdyś na rogu ul. Grodzkiej i pl. Wszystkich Świętych domu Pod Lipką. Otwarty w 2007 roku, czyli w setną rocznicę śmierci Wyspiańskiego, pawilon został zaprojektowany przez znanego architekta Krzysztofa Ingardena. Pomysłodawcą obiektu jest Andrzej Wajda. Wyeksponowano w nim witraże wykonane wg projektów Wyspiańskiego przeznaczonych do ambitu katedry na Wawelu. Są to: Henryk Pobożny pod Lignicą, Kazimierz Wielki, Św. Stanisław. Pawilonem zarządza Krakowskie Biuro Festiwalowe.

     

     

    Pawilon Wystawienniczo-Informacyjny „Wyspiański 2000”, pl. Wszystkich Świętych 2

    Obiekt stanął w miejscu znajdującego się niegdyś na rogu ul. Grodzkiej i pl. Wszystkich Świętych domu Pod Lipką. Otwarty w 2007 roku, czyli w setną rocznicę śmierci Wyspiańskiego, pawilon został zaprojektowany przez znanego architekta Krzysztofa Ingardena. Pomysłodawcą obiektu jest Andrzej Wajda. Wyeksponowano w nim witraże wykonane wg projektów Wyspiańskiego przeznaczonych do ambitu katedry na Wawelu. Są to: Henryk Pobożny pod Lignicą, Kazimierz Wielki, Św. Stanisław. Pawilonem zarządza Krakowskie Biuro Festiwalowe.