Dół

Szlak II wojny światowej

Kraków

  • Liban

    Liban – potoczne określenie karnego obozu pracy Służby Budowlanejkrakowskiej dzielnicy Podgórze. Nazwa pochodzi od nazwiska założyciela przedsiębiorstwa – Bernarda Libana.

    Liban

    Liban – potoczne określenie karnego obozu pracy Służby Budowlanejkrakowskiej dzielnicy Podgórze. Nazwa pochodzi od nazwiska założyciela przedsiębiorstwa – Bernarda Libana. W 1993 r. na obszarze obozu wykonywano zdjęcia do scen obozowych filmu Spielberga pt. „Lista Schindlera” („Schindler’s List”). Wybudowano w tym celu scenografię, której liczne fragmenty pozostały do dziś.

    Słynny film Spielberga powstał na podstawie powieści „Schindler’s Ark” („Arka Schindlera”) australijskiego powieściopisarza Thomasa Keneall’ego. Książka oparta jest na faktach i opowiada o wydarzeniach z czasów II wojny światowej, których głównym bohaterem jest Oskar Schindler – niemiecki przemysłowiec, który uratował w czasie wojny ponad tysiąc Żydów. Kamieniołom Liban należy teraz do prywatnego właściciela - nie można wejść na jego teren, ale dobrze widoczny jest z okolic Kopca Krakusa.

  • Ul. Straszewskiego 7/2

    Ul. Straszewskiego 7/2 – pod tym adresem mieszkał w czasie wojny Oskar Schindler - niemiecki przemysłowiec, odznaczony tytułem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

    Ul. Straszewskiego 7/2

    Ul. Straszewskiego 7/2 – pod tym adresem mieszkał w czasie wojny Oskar Schindler - niemiecki przemysłowiec, odznaczony tytułem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Przybył do Krakowa dzień po zajęciu miasta przez Niemców - 7 września 1939 roku. Wprowadził się do pożydowskiego mieszkania przy ulicy Straszewskiego 7. Jego powikłane losy opisał australijski powieściopisarz Thomas Keneally w powieści „Schindler’s Ark” („Arka Schindlera”). Z postacią Schindlera wiąże się wyraźnie jeszcze jeden adres – ul. Lipowa 4. Obecnie w dawnym budynku administracyjnym Fabryki Emalia Oskara Schindlera mieści się wystawa „Kraków – czas okupacji 1939–1945”.

  • Ul. Lwowska

    Przy ul. Lwowskiej znajduje się jeden z dwóch ocalałych do dziś fragmentów muru dawnego getta krakowskiego (drugi usytuowany jest przy ul. Limanowskiego) - założonego w 1941 roku przez hitlerowskie władze okupacyjne w krakowskiej dzielnicy Podgórze.

    Ul. Lwowska

    Przy ul. Lwowskiej znajduje się jeden z dwóch ocalałych do dziś fragmentów muru dawnego getta krakowskiego (drugi usytuowany jest przy ul. Limanowskiego) - założonego w 1941 roku przez hitlerowskie władze okupacyjne w krakowskiej dzielnicy Podgórze. Było to jedno z pięciu największych gett utworzonych przez hitlerowców w Generalnym Gubernatorstwie w czasie II wojny światowej. Przebywali tu m. in. Miriam Akavia (1927) – pisarka i tłumaczka, Mordechaj Gebirtig (1887-1942) – poeta i autor piosenek, Ryszard Horowitz (1939) – fotograf, Roma Ligocka (1938) – pisarka, autorka „Dziewczynki w czerwonym płaszczyku”, Roman Polański (1933) – polski reżyser. O getcie pisali m. in. Aleksander Bieberstein („Zagłada Żydów w Krakowie”), Katarzyna Zimmerer („Zamordowany świat. Losy Żydów w Krakowie 1939-1945”), Tadeusz Pankiewicz („Apteka w getcie krakowskim), Stella Müller-Madej („Dziewczynka z listy Schindlera”).

  • Apteka "Pod Orłem"

    Tadeusz Pankiewicz (1908-1993)– polski farmaceuta, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, właściciel apteki „Pod Orłem" - jedynej apteki w getcie krakowskim w Podgórzu w czasie okupacji hitlerowskiej Krakowa (obecnie Plac Bohaterów Getta 18).

    Apteka "Pod Orłem"

    Tadeusz Pankiewicz (1908-1993)– polski farmaceuta, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, właściciel apteki „Pod Orłem" - jedynej apteki w getcie krakowskim w Podgórzu w czasie okupacji hitlerowskiej Krakowa (obecnie Plac Bohaterów Getta 18); autor wspomnień pt. Apteka w getcie krakowskim” (1947). Zapiski Pankiewicza stanowiły kanwę do powstania komiksu Tomasza Berezińskiego pt. „Aptekarz w getcie krakowskim”.

  • Dom Literatów, ul. Krupnicza 22

    W 1945 roku do Krakowa przyjeżdża Tadeusz Różewicz (1921) - polski poeta, dramaturg, prozaik i scenarzysta; zaliczany do tzw. „pokolenia Kolumbów” – obok Jana Józefa Szczepańskiego (ur. 1919), Gustawa Herlinga-Grudzińskiego (ur. 1919), Anny Kamieńskiej (ur. 1920),  Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (ur. 1921) i in.. Pierwszy okres pobytu w Krakowie Różewicz spędził w domu swojego mistrza i opiekuna Juliana Przybosia, potem dostał pokój w Domu Literatów przy ulicy Krupniczej 22.

    Dom Literatów, ul. Krupnicza 22

    W 1945 roku do Krakowa przyjeżdża Tadeusz Różewicz (1921) - polski poeta, dramaturg, prozaik i scenarzysta; zaliczany do tzw. „pokolenia Kolumbów” – obok Jana Józefa Szczepańskiego (ur. 1919), Gustawa Herlinga-Grudzińskiego (ur. 1919), Anny Kamieńskiej (ur. 1920),  Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (ur. 1921) i in.. Pierwszy okres pobytu w Krakowie Różewicz spędził w domu swojego mistrza i opiekuna Juliana Przybosia, potem dostał pokój w Domu Literatów przy ulicy Krupniczej 22.

    Krakowowi poświęcił kilka wierszy: „Deszcz w Krakowie” czy „Patyczek”. Wspomnienia o krakowskich artystach pojawiają się też w „Nożyku profesora”. Tuż po II wojnie Różewicz planował napisać poemat o odbudowie kościoła Mariackiego. O tym niezrealizowany pomyśle mówił tak: „Przechodnie myślą, że kościół Mariacki stoi nienaruszony, nie widzą, że jest to wielka pryzma cegieł i kamieni. Kościół leży w gruzach. Kościół jest zniszczony w swoim wnętrzu”.

    Dla Różewicza II wojna światowa była „doświadczeniem fundującym”, do którego nieustannie wraca w późniejszej twórczości. Autor „Kartoteki” uważał, że po Oświęcimiu poezja powinna zrezygnować z dawnych form wyrażania i mówić językiem prosty, konkretnym, opartym na doświadczeniu.

  • Ul. Radziwiłowska

    W czasie II wojny światowej Wisława Szymborska mieszkała wraz z rodzicami i siostrą w mieszkaniu w kamienicy z 1896 roku przy ul. Radziwiłłowskiej. W 1943 roku przyszła noblista rozpoczęła pracę jako urzędniczka na kolei, by uniknąć wywózki na roboty.

    Ul. Radziwiłowska

    W czasie II wojny światowej Wisława Szymborska mieszkała wraz z rodzicami i siostrą w mieszkaniu w kamienicy z 1896 roku przy ul. Radziwiłłowskiej. W 1943 roku przyszła noblista rozpoczęła pracę jako urzędniczka na kolei, by uniknąć wywózki na roboty.

    W czasie wojny Szymborska próbowała sztuki opowiadania – pisała m.in. opowiadania o tematyce okupacyjnej (jedno z nich opublikowała po wojnie w studenckiej jednodniówce), które jednak później sama zdyskwalifikowała. Niektóre wiersze powstałe w czasie II wojny światowej Szymborska opublikowała później w prasie z datą 1944, ale żaden z nich nie został umieszczony w wydaniach książkowych.

    W swoich wierszach ani tuż po wojnie, ani później Szymborska nie celebrowała etosu bohaterstwa. Wojenne doświadczenia pojawiały się w jej twórczości rzadko. W tomiku „Wołanie do Yetti” (1957) znalazł się wiersz pt. „Jeszcze” zaczynający się od słów: „W zaplombowanych wagonach/ jadą krajem imiona”. Artur Sandauer – krytyk literacki - pisał: „We wstrząsającym wierszu o wywózce Żydów [Szymborska] opisuje nie wydarzenie samo, lecz swoją o nim niewiedzę”.

    Zapytana przez Annę Bikont i Joannę Szczęsną, dlaczego tak mało w jej wierszach doświadczeń wojennych odpowiedziała: „Nigdy nie dorównywałabym tu Różewiczowi czy Herbertowi, w ich poezji myśl o poległych jest stale obecna. Czytając ich wiersze, zrozumiałam, że wyrazili swoje doświadczenie w sposób niezrównany i ja nie potrafiłabym nic do tego dodać”.

  • Ul. Berka Joselewicza 5

    Ul. Berka Joselewicza 5 – pod tym numerem mieszkał przed wojną Mordechaj Gebirtig - ludowy poetapieśniarz żydowski. Urodził się 4 maja 1877Krakowie, zmarł 4 czerwca 1942 w gettcie.

    Ul. Berka Joselewicza 5

    Ul. Berka Joselewicza 5 – pod tym numerem mieszkał przed wojną Mordechaj Gebirtig - ludowy poetapieśniarz żydowski. Urodził się 4 maja 1877Krakowie, zmarł 4 czerwca 1942 w gettcie. Przez całe życie mieszkał na krakowskim Kazimierzu. Jest autorem ponad 100 pieśni i wierszy. Na domu przy ul. Berka Joselewicza 5 umieszczono w 1992 roku tablicę pamiątkową z napisem: „Bądź zdrów mój Krakowie. Mordechaj Gebirtig (1877-1942) – stolarz, poeta, pieśniarz”.

  • Ul. Basztowa 15

    Przy ul. Basztowej 15 mieszkała tuż po II wojnie światowej Ewa Kuryluk (1946) – polska historyk sztuki, malarka i pisarka. Jak sama wspominała w jednym z wywiadów, Kraków był pierwszym miastem jej życia: „Często opowiadała mi o nim mama. Było to piękne mieszkanie na Basztowej – dziś mieści się tam LOT, z którego było widać podobno Kopiec Kościuszki, Planty. Miasto, które nie było zniszczone”.

    Ul. Basztowa 15

    Przy ul. Basztowej 15 mieszkała tuż po II wojnie światowej Ewa Kuryluk (1946) – polska historyk sztuki, malarka i pisarka. Jak sama wspominała w jednym z wywiadów, Kraków był pierwszym miastem jej życia: „Często opowiadała mi o nim mama. Było to piękne mieszkanie na Basztowej – dziś mieści się tam LOT, z którego było widać podobno Kopiec Kościuszki, Planty. Miasto, które nie było zniszczone”.

    Kuryluk jest autorką głośnej książki pt. „Frascati” opisującej poplątane wojenne i powojenne losy swojej rodziny. Ojciec autorki, Karol Kuryluk, był ministrem kultury w rządzie Cyrankiewicza, szefem PWN-u. Matka, uratowana przez niego od Zagłady z lwowskiego getta, do końca życia ukrywa swoją tożsamość i pochodzenie, próbując jednocześnie zapomnieć o koszmarze Holokaustu.

    Recenzent „Polityki” pisał: „[„Frascati”] to opowieść szczera i wstrząsająca. Ważna dla polskiego rachunku sumienia za winy popełnione wobec Żydów. I świetna pod względem literackim, bo choć o życiu ocalonych nie da się napisać powieści-rzeki, można, jak to udowodniła Kuryluk, dla świadectw o Holocauście szukać wciąż nowej formy" (Jan Strzałka, „Polityka” 13.10.2009).