Roman Brandstaetter

  • Tarnów

    Urodził się 3 stycznia 1906 roku i wychował w Tarnowie. Pochodził ze starej rodziny żydowskiej, która przybyła do Polski z Austrii w XVII w. Jego rodzicami byli Elieser Ludwik Brandstätter, kupiec tarnowski i Maria z Brandstätterów. Duży wpływ wywarł na niego dziadek, Mordechaj Dawid Brandstaetter (1844–1928), ceniony pisarz nowohebrajski (dziadek Brandstaettera pochodził z Brzeska, a w wieku 16 lat przeniósł się do Tarnowa i tutaj jest pochowany – na cmentarzu żydowskim przy ul. Szpitalnej).

    Tarnów

    Tarnów

    Urodził się 3 stycznia 1906 roku i wychował w Tarnowie. Pochodził ze starej rodziny żydowskiej, która przybyła do Polski z Austrii w XVII w. Jego rodzicami byli Elieser Ludwik Brandstätter, kupiec tarnowski i Maria z Brandstätterów. Duży wpływ wywarł na niego dziadek, Mordechaj Dawid Brandstaetter (1844–1928), ceniony pisarz nowohebrajski (dziadek Brandstaettera pochodził z Brzeska, a w wieku 16 lat przeniósł się do Tarnowa i tutaj jest pochowany – na cmentarzu żydowskim przy ul. Szpitalnej).

    Fot. ze zbiorów Miejskiej Biblioteki Publicznej im. J. Słowackiego w Tarnowie.

  • Edukacja

    Swoją edukację R. Brandstaetter rozpoczął od uczęszczania do Szkoły Ludowej Męskiej (obecne III Liceum Ogólnokształcące im. A. Mickiewicza), a następnie do I Państwowego Gimnazjum Męskiego im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie (obecne I Liceum Ogólnokształcące im. K. Brodzińskiego), natomiast maturę zdał w Państwowym Gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły w Drohobyczu 1924/25. Studiował filozofię i filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim pod kierunkiem profesorów S. Windakiewicza i T. Lehra-Spławińskiego.

    W latach 1929 – 1935 przebywał na rządowym stypendium w Paryżu, gdzie prowadził studia nad działalnością społeczno-polityczną Adama Mickiewicza. Uzyskał tytuł doktora filozofii na podstawie rozprawy Adam Mickiewicz jako krytyk literatury polskiej w okresie wileńsko-kowieńskim (1932).

    Edukacja

    Swoją edukację R. Brandstaetter rozpoczął od uczęszczania do Szkoły Ludowej Męskiej (obecne III Liceum Ogólnokształcące im. A. Mickiewicza), a następnie do I Państwowego Gimnazjum Męskiego im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie (obecne I Liceum Ogólnokształcące im. K. Brodzińskiego), natomiast maturę zdał w Państwowym Gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły w Drohobyczu 1924/25. Studiował filozofię i filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim pod kierunkiem profesorów S. Windakiewicza i T. Lehra-Spławińskiego.

    W latach 1929 – 1935 przebywał na rządowym stypendium w Paryżu, gdzie prowadził studia nad działalnością społeczno-polityczną Adama Mickiewicza. Uzyskał tytuł doktora filozofii na podstawie rozprawy Adam Mickiewicz jako krytyk literatury polskiej w okresie wileńsko-kowieńskim (1932).

  • Spotkanie

    Po wybuchu II wojny światowej przebywał w Wilnie, inwigilowany przez NKWD przedostał się do Palestyny. Pobyt w Jerozolimie był przełomowym w jego życiu – tutaj nastąpiło przejście na katolicyzm, które on sam nazywał Spotkaniem. W 1946 r. wyjechał do Rzymu, przyjął chrzest i ożenił się z Reginą Wiktorówną. Pełnił tam funkcję attaché kulturalnego RP w Rzymie (1947 – 1948).

    We Włoszech zafascynowany postacią św. Franciszka, Asyżem, inspirowany pięknem słonecznej Italii zaczął pisać utwory prozatorskie, nadal tworzył poezję, misteria i dramaty. Brandstaetter powrócił do Polski w 1948 r., nie mogąc osiedlić się w Warszawie ani Krakowie, zamieszkał w Poznaniu, a następnie w Zakopanem. Od 1960 r. do śmierci mieszkał w Poznaniu, gdzie został kierownikiem Teatru Polskiego, a następnie Opery im. St. Moniuszki, a także pełnił funkcję wiceprezesa Oddziału Poznańskiego ZLP.

    Spotkanie

    Po wybuchu II wojny światowej przebywał w Wilnie, inwigilowany przez NKWD przedostał się do Palestyny. Pobyt w Jerozolimie był przełomowym w jego życiu – tutaj nastąpiło przejście na katolicyzm, które on sam nazywał Spotkaniem. W 1946 r. wyjechał do Rzymu, przyjął chrzest i ożenił się z Reginą Wiktorówną. Pełnił tam funkcję attaché kulturalnego RP w Rzymie (1947 – 1948).

    We Włoszech zafascynowany postacią św. Franciszka, Asyżem, inspirowany pięknem słonecznej Italii zaczął pisać utwory prozatorskie, nadal tworzył poezję, misteria i dramaty. Brandstaetter powrócił do Polski w 1948 r., nie mogąc osiedlić się w Warszawie ani Krakowie, zamieszkał w Poznaniu, a następnie w Zakopanem. Od 1960 r. do śmierci mieszkał w Poznaniu, gdzie został kierownikiem Teatru Polskiego, a następnie Opery im. St. Moniuszki, a także pełnił funkcję wiceprezesa Oddziału Poznańskiego ZLP.

  • Dziedzictwo

    Roman Brandstaetter zmarł 28 września 1987 roku w Poznaniu, został pochowany na cmentarzu Miłostowskim (5 października). W 1995 roku Rada Miejska w Tarnowie uchwałą nr XIII/112/95 z dnia 23 lutego 1995 roku nadała jednej z ulic w dzielnicy Piaskówka imię Romana Brandstaettera.

    Od maja 2002 roku działa w Poznaniu stowarzyszenie jego imienia, powołane do życia przez osoby związane bezpośrednio z pisarzem. Obecnie zrzesza ono głównie naukowców, artystów, dziennikarzy, prowadzi ścisłą współpracę z Uniwersytetem im. A. Mickiewicza w Poznaniu. W 15. Rocznicę śmierci Brandstaettera Stowarzyszenie zainicjowało doroczne obchody Dnia Brandstaettera. W tym samym roku Gimnazjum nr 11 w Tarnowie przyjęło imię Romana Brandstaettera jako patrona szkoły.

    Dziedzictwo

    Roman Brandstaetter zmarł 28 września 1987 roku w Poznaniu, został pochowany na cmentarzu Miłostowskim (5 października). W 1995 roku Rada Miejska w Tarnowie uchwałą nr XIII/112/95 z dnia 23 lutego 1995 roku nadała jednej z ulic w dzielnicy Piaskówka imię Romana Brandstaettera.

    Od maja 2002 roku działa w Poznaniu stowarzyszenie jego imienia, powołane do życia przez osoby związane bezpośrednio z pisarzem. Obecnie zrzesza ono głównie naukowców, artystów, dziennikarzy, prowadzi ścisłą współpracę z Uniwersytetem im. A. Mickiewicza w Poznaniu. W 15. Rocznicę śmierci Brandstaettera Stowarzyszenie zainicjowało doroczne obchody Dnia Brandstaettera. W tym samym roku Gimnazjum nr 11 w Tarnowie przyjęło imię Romana Brandstaettera jako patrona szkoły.

  • Twórczość

    Roman Brandstaetter jest najbardziej znany z utworów dramatycznych (m. in. Powrót syna marnotrawnego, Odys płaczący czy Milczenie), ale karierę literacką rozpoczynał jako poeta (w 1928 r. wydał tomik Jarzma). Do jego dorobku należy także proza, w tym opowiadanie Ja jestem Żyd z „Wesela” i monumentalna, czterotomowa powieść biblijna Jezus z Nazarethu (1967–1973). Tłumaczył dzieła Shakespeare’a, rozpoczął cykl przekładów poematów biblijnych z języka hebrajskiego oraz podjął się tłumaczenia Nowego Testamentu

    Jego twórczość łączy dziedzictwo żydowskie i chrześcijańskie z tradycją antyczną.

    Twórczość

    Roman Brandstaetter jest najbardziej znany z utworów dramatycznych (m. in. Powrót syna marnotrawnego, Odys płaczący czy Milczenie), ale karierę literacką rozpoczynał jako poeta (w 1928 r. wydał tomik Jarzma). Do jego dorobku należy także proza, w tym opowiadanie Ja jestem Żyd z „Wesela” i monumentalna, czterotomowa powieść biblijna Jezus z Nazarethu (1967–1973). Tłumaczył dzieła Shakespeare’a, rozpoczął cykl przekładów poematów biblijnych z języka hebrajskiego oraz podjął się tłumaczenia Nowego Testamentu

    Jego twórczość łączy dziedzictwo żydowskie i chrześcijańskie z tradycją antyczną.