Artykuły

Żadne dzieło człowieka nie przeżyje książki

arrows

Od najdawniejszych czasów rękopisy i księgi przechowywano w bibliotekach i skarbcach klasztornych. Krakowskie kościoły parafialne gromadziły księgi potrzebne do sprawowania liturgii, egzemplarze Pisma św. oraz zbiory kazań. Za najstarszą bibliotekę w Polsce uznawana jest założona w drugiej połowie XI wieku biblioteka katedralna na Wawelu (obecnie Archiwum i Biblioteka Kapituły Metropolitalnej). Wiadomo, że już na początku XII stulecia jej zbiory obejmowały 48 woluminów. Rosły szybko dzięki darom królów, biskupów i możnowładców. Do najcenniejszych zabytków należą pochodzący z Ratyzbony Kodeks Romański (Ewangeliarz emmeramski) z XI wieku, Rocznik i Kalendarz Kapituły Katedralnej Krakowskiej (XIII-XV wiek), rękopisy kompozytorów polskich z XVI-XVII wieku czy autograf Liber Beneficiorum (opis beneficjów Kościoła katolickiego w Małopolsce z lat 1470-1480) autorstwa Jana Długosza.

Od chwili założenia krakowskiego uniwersytetu (w 1364 roku) przy jego wydziałach i bursach istniały biblioteki, które gromadziły książki z zakresu danego fakultetu. Z czasem wchłonęła je ogólnouniwersytecka publiczna biblioteka w siedzibie uczelni w Collegium Maius przy ulicy św. Anny. Przez wiele wieków Biblioteka Jagiellońska, zwana popularnie Jagiellonką (obecnie al. Mickiewicza 22), była największą polską książnicą. W latach 1930-1939 zbudowano dla niej nowy gmach przy tzw. drugiej obwodnicy Krakowa – Alejach Trzech Wieszczów, który – później rozbudowany –  jest jej siedzibą do dziś. Obecnie Biblioteka Jagiellońska wspólnie z Biblioteką Medyczną Collegium Medicum, bibliotekami wydziałowymi i instytutowymi tworzy system biblioteczno-informacyjny Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Początki obecnej Biblioteki Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk (ul. Sławkowska 17) sięgają roku 1856, kiedy biblioteka została wydzielona jako jedna z agend ówczesnego Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Obok zasobu druków zwartych, obejmującego obszerny zakres nauk humanistycznych oraz unikatowego w skali kraju zasobu zagranicznych wydawnictw naukowych z wszystkich dziedzin nauki, biblioteka posiada bogaty zbiór starych druków oraz inkunabułów. W Gabinecie Rycin znajdują się cenne zbiory graficzne – kolekcja ta powstała dzięki licznym darom prywatnym, zakupom oraz przekazaniu PAU w 1891 roku emigracyjnych zbiorów Biblioteki Polskiej w Paryżu. Arcydzieła należące do PAU można podziwiać na wystawach tematycznych organizowanych cyklicznie przez Międzynarodowe Centrum Kultury.

Pierwsza publiczna biblioteka w Krakowie powstała w 1905 roku przy Towarzystwie Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza. Na bazie tych zbiorów w roku 1920 Rada Miasta Krakowa postanowiła utworzyć bibliotekę, jednak do realizacji tego zamierzenia doszło dopiero w roku 1946, kiedy powstała Miejska Biblioteka Publiczna. Warto jednak pamiętać, że idea pojawiła się już w 1758 roku, kiedy archiprezbiter kościoła Mariackiego ks. Jacek Łopacki ofiarował miastu zbiór 200 książek; pierwszą czytelnię publiczną założono tu w 1796 roku, a w roku 1809 w kamienicy Hetmańskiej (obecnie Rynek Główny 17) powstała pierwsza wypożyczalnia. Wkrótce po miejskiej, w 1949 roku została powołana – równorzędna – Wojewódzka Biblioteka Publiczna. W późniejszym okresach obie instytucje bywały na jakiś czas łączone, ostatecznie dziś w dawnych koszarach przy ul. Rajskiej ma swoją siedzibę Wojewódzka Biblioteka Publiczna, a w poszczególnych dzielnicach działają publiczne biblioteki miejskie (Śródmiejska, Podgórska, Krowoderska i Nowohucka Biblioteka Publiczna) z licznymi filiami. Wojewódzka Biblioteka Publiczna jest jednym z organizatorów Małopolskiej Biblioteki Cyfrowej.

Różnojęzyczne publikacje na temat europejskiego i światowego dziedzictwa, zarówno w formie tradycyjnej, jak i elektronicznej dostępne są w nowocześnie wyposażonej bibliotece obchodzącego w 2011 roku dwudziestolecie istnienia Międzynarodowego Centrum Kultury (Rynek Główny 25).

W 2002 roku Małopolski Instytut Kultury (obecnie ul. Karmelicka 27) otworzył pierwszą na świecie Czytelnię Liberatury, czyli literatury totalnej, w której ważny jest nie tylko sam tekst, ale i forma – książka jako obiekt działań artystycznych.

 

Fot. Paweł Ulatowski