Artykuły

Tradycje literackie i twórcy Gminy Brzeźnica

arrows

Gmina Brzeźnica położona jest w powiecie wadowickim, w dolinie Wisły, u stóp Pogórza Wielickiego. W XIV wieku znajdowała się tu komora celna książąt oświęcimskich.

Adam Gorczyński

Adam GorczyńskiNajsłynniejszy pisarzem związanym z gminą Brzeźnica jest Adam Gorczyński – pisarz, poeta i malarz, działacz społeczny doby romantyzmu. Urodził się w roku 1801 lub 1802 w Tarnowie. Używał pseudonimu „Jadam z Zatora”. Do niego należał majątek dworski w Brzeźnicy – mieszkał w nim i tworzył.

Gorczyński przeszedł do historii jako jeden z założycieli Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, szkoły rolniczej w Czernichowie czy szkoły powszechnej w Brzeźnicy. Pełnił także obowiązki konserwatora zabytków na okręg wadowicki i bocheński. Był wielkim zwolennikiem rodzimego malarstwa pejzażowego. Zmarł w Brzeźnicy 24 maja 1876 roku.

Opublikował: Jadama (1838), Dramata (1884), Wiersze (1883), Sylwa rerum Jadama (1842), Opowieści i legendy Jadama z ziemi zatorskiej (1843), Farmazon (1844), Zeno (1845), Szkice i obrazki (1885). W 1840 roku wydał we Lwowie album Galicya w obrazach, w którym zamieścił własne pejzaże tatrzańskie.

Aleksander Wybranowski

Urodził się w 1826 roku w Kossowej, zmarł na początku XX w. Dzieciństwo spędził w tamtejszym majątku dworskim swoich dziadków Paprockich.

Publikacje:  Dawne dzieje (1893 r.), Ze starych wspomnień (1887),  Ongi w dworach i dworkach szlacheckich (1889 i 1901), Drobiazgi z różnych czasów (1897), Silva rerum (1889), Gawędy z minionych lat (1909), Z domowego archiwum: korespondencja pana chorążego (1893), Zawsze to samo (1904), Ze starych wspomnień (1887)

Antoni Kucharczyk

Poeta ludowy, muzyk, redaktor czasopism. Urodził się w Bęczynie 2 sierpnia 1874, zmarł 11 marca 1944 roku w Paszkówce (przysiółek Jałowce).

Redagował czasopisma, m.in.: „Wieś - Jej Pieśń”, „Cepy”, „Figlarz”. Pisał felietony do pism ludowych . Bardziej był znany pod pseudonimem Jantek z Bugaja.

Wybrane publikacje książkowe: Wiersze, piosnki z naszej wioski (w 1908), Wiejskich piosnek czar na grunwaldzki dar (1910), Pamiętnik Icka Bombelesa, obiwatela miasta Krzianowa (1913), Z łąk i pól (1914).

Antoni Kucharczyk (1912)Antoni Kucharczyk z bratem Michałem (1915)

Ks. Jan Piwowarczyk

Doktor teologii, etyk, socjolog, wykładowca, publicysta katolicki, teoretyk międzywojennej chadecji. Urodził się Brzeźnicy 29 stycznia 1889 roku jako syn flisaka. W roku 1907 ukończył gimnazjum w Wadowicach, następnie studiował w Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Krakowie. 2 lipca 1911 r. otrzymał w katedrze na Wawelu święcenia kapłańskie. Był kanonikiem kapituły krakowskiej, rektorem w Seminarium Duchownym w Krakowie w latach 1939-1945. Jesienią 1942 przyjął na tajny komplet studiów Karola Wojtyłę (zob. Jan Paweł II, Dar i tajemnica, Kraków 2005, s. 15). W czasie okupacji aresztowany przez gestapo i więziony przy ul. Montelupich w Krakowie.

Był wybitnym publicystą katolickim - w latach 1922-1939 redaktorem „Głosu Narodu”, wychowawcą całego pokolenia dziennikarzy. W 1945 roku z mianowania kard. Adama Stefana Sapiehy został pierwszym redaktorem „Tygodnika Powszechnego” (1945-1951). Szykanowany przez służbę bezpieczeństwa.

 

Ks. Jan PiwowarczykKs. Jan Piwowarczyk (Zebrzydowice 1951)

Ks. Jan Piwowarczyk zmarł 29 grudnia 1959 roku w Krakowie. W dniu pogrzebu 2 stycznia 1960 bp Karol Wojtyła przemawiając nad trumną zmarłego, zacytował słowa psalmisty: „Żarliwość o dom Twój zżarła mnie i urągania urągających Tobie spadły na mnie”. Na ostatnie pożegnanie ks. Piwowarczyka z wieży katedry wawelskiej rozległo się bicie dzwonu Zygmunta, co świadczyło, że odszedł człowiek o doniosłych zasługach dla Kościoła. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim.

Wybrane publikacje książkowe: Rola Chrześcijańskiej Demokracji w życiu społeczno-politycznym (1921), Katolicka etyka społeczna (1957), przekład Hymnów brewiarzowych (1958), Wobec nowego czasu: z publicystyki 1945-1950 (1985).

Mieczysław Kozioł i Maria Bednarz

Mieczysław Kozioł (ur. 1949 w Wadowicach) – poeta, od urodzenia mieszkał w Łączanach. W wyniku poważnego wypadku w dzieciństwie był zmuszony przerwać naukę w szkole średniej. Zadebiutował w 1989 roku tomikiem Słoneczko. We wstępie do niego pisał Józef Baran: „Świeżość spojrzenia na świat oczami dziecka krzyżuje się z surrealistyczną techniką zapisu, a równocześnie jak bardzo są to wiersze wyważone, obliczone, niemal matematycznie. Gdyby szukać odpowiednika w malarstwie - zapewne w podobny sposób oddziałują na odbiorcę akwarele Nikifora. Choć i to może nie najszczęśliwsze zestawienie, bo obrazy w wierszach Kozioła są drapieżniejsze, bliższe natury [...].  Dla mnie natomiast wystarczy uwierzyć, że źródło tej poezji jest tajemnicą”. Cztery lata później ukazała się Smurfetka.

Wiersze poety były publikowane w czasopismach: „Wieści”, „Nowy Wyraz”, „Literatura”, „Tygodnik Kulturalny”, „Taka Malownicza Gmina”. Jest autorem również litanii, np. Litanii do Matki Boskiej Łączańskiej, Litanii do Matki Boskiej Tłuczańskiej.

Maria Bednarz (ur. 1931 r. w Sosnowicach) jest poetką ludową. Pisze wiersze, przyśpiewki weselne, skecze i monologi okolicznościowe. W roku 1984 otrzymała nagrodę Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Miasta Krakowa. Społecznie pełni funkcję kustosza zabytkowego kościółka pw. Imienia Najświętszej Maryi Panny w Sosnowicach. Opublikowała tomik poezji pt. Modlitwa brzozy.

 

Modlitwa brzozy

[oprac. na podstawie materiałów Gminnej Biblioteki Publicznej w Brzeźnicy]