Artykuły

Scènes de la vie de bohème

arrows

W XIX wieku, jak w całej Europie, sceną krakowskiego życia artystycznego i literackiego stały się kawiarnie. Wiele z nich istnieje do dziś, przekazywane z pokolenia na pokolenie zachowały swój unikalny klimat. W ostatnich latach XIX stulecia życie młodopolskiej bohemy toczyło się w ulokowanej naprzeciw Teatru im. J. Słowackiego kawiarni Paon Ferdynanda Turlińskiego (ul. Szczepańska 38). Po jej upadku artyści przenieśli się do istniejącej do dziś Cukierni Lwowskiej Jana Apolinarego Michalika (obecnie Jama Michalika, ul. Floriańska 45) – tu działał słynny kabaret Zielony Balonik. Aktorzy oraz dziennikarze krakowskiego dziennika „Czas” bywali również w kawiarni na Plantach u wylotu ul. św. Marka (obecnie Cafe Zakopianka). Swoje „pięć minut” miała też „Gałka Muszkatołowa”, salka w nieistniejącej już kawiarni Esplanada (na rogu ulic Karmelickiej i Krupniczej), którą w latach 20. XX wieku upodobali sobie krakowscy futuryści i formiści. Długie tradycje ma też lokal w rogu Rynku Głównego, gdzie obecnie mieści się Klub Dziennikarzy „Pod Gruszką” (ul. Szczepańska 1). Po II wojnie światowej prawdziwą „kolonią literatów”, przybyłych m.in. ze zniszczonej Warszawy, a także z Wilna czy Lwowa, był nazywany „domem 40 Wieszczów” budynek przy ul. Krupniczej 22 (siedziba Związku Literatów Polskich). Tutaj – po ślubie w 1948 roku – zamieszkała Wisława Szymborska. Pisarze z Krupniczej chętnie zaglądali do pobliskiej letniej kawiarenki Egeria (ul. Krupnicza 26), którą w ogrodzie założonym w latach 30. przez Józefa Mehoffera prowadził wówczas syn artysty; przed wojną Dom Mehofferów był prawdziwym literacko-artystycznym salonem. W latach powojennych ulubionym miejscem literatów była też malutka kawiarnia Lili przy ulicy Grodzkiej 1. Koniec lat 60. to czas największego rozkwitu Klubu Pod Jaszczurami (Rynek Główny 8) – w 1966 roku zainicjowany został Turniej Jednego Wiersza o „Jaszczurowy Laur”, który sprawił, że Pod Jaszczurami zaczęło koncentrować się krakowskie życie literackie. Tutaj też spotykali się członkowie założonej w 1968 roku nowofalowej grupy „Teraz” oraz redakcja powstałego rok wcześniej czasopisma „Student”. Legendarnym, a zarazem żywym do dziś miejscem jest ulubiony przez artystów kabaretu Piwnica Pod Baranami, poetów i dziennikarzy bar Vis-à-vis w Kamienicy Pod Blachą (Rynek Główny 29), nazywany popularnie „Zwisem”. Tutaj przed wejściem wita gości pomnik twórcy Piwnicy – Piotra Skrzyneckiego. Bardziej pogodny, mniej dekadencki charakter ma Prowincja (ul. Bracka 3-5), gdzie często spotykają się poeci, a także wykładowcy i studenci z pobliskiej „polonistyki”. Bogaty program literacki oferują Cafe Szafe (ul. Felicjanek 10), Lokator (ul. Mostowa 1), Gazeta Cafe (ul. Bracka 14) i wiele innych krakowskich knajpek. Nie tylko przy kawie, krakowscy literaci często zbierają się w Pięknym Psie (obecnie ul. Sławkowska 6) i Dymie (ul. św. Tomasza 13).