Artykuły

Pisarze związani Chrzanowem

arrows

Izaak Deutscher (1907-1967), ps. Krakowiak. Urodził się w Chrzanowie. Poeta, tłumacz, publicysta, działacz polityczny, historyk marksizmu i biograf Trockiego. Urodził się w rodzinie ortodoksyjnego Żyda Jakuba Deutschera – właściciela małej drukarni. Już w gimnazjum pisał poezję przepojoną mitologią żydowską i tłumaczył na język polski lirykę z hebrajskiego, niemieckiego czy łaciny. W latach 1926-1933 działał w KPP jako publicysta i współpracownik Biura Żydowskiego KC KPP. Został wydalony z partii za głoszenie konieczności współdziałania komunistów z socjaldemokratami przeciwko faszyzmowi, co nie było zgodne z linią przyjętą ówcześnie przez KPP. Po opuszczeniu partii związał się z trockistami i był ich przywódcą przez kilka lat, wstąpił także do PPS. W 1939 roku wyjechał jako korespondent do Wielkiej Brytanii, gdzie zastała go wojna. Pracował jako publicysta w „The Economist” i „The Observer”, pisząc głównie na tematy międzynarodowe. Oprócz ponad tysiąca artykułów i esejów wydał m.in. biografię Stalina oraz trylogię o Lwie Trockim. Pośmiertnie wydano jego eseje oraz korespondencję z przywódcą Komunistycznej Partii Niemiec – Heinrichem Brandlerem.

Mascha Kaleko (1907-1975) – urodziła się w Chrzanowie jako Golda Malka Aufen. Niemiecka poetka żydowskiego pochodzenia. W 1914 roku po wybuchu I wojny światowej przeprowadziła się z rodzicami do Frankfurtu nad Menem, a stamtąd do Marbuga, by wreszcie osiąść  na dłużej w Belinie. Przyszła poetka ukrywała swoje pochodzenie, by uniknąć szyderstw. To zagubienie i poczucie obcości towarzyszyło jej później przez resztę życia i było obecne również w twórczości. W 1928 roku wyszła za mąż za dziennikarza i filologa Saula Arona Kaleko. Publikując wiersze w czasopiśmie literackim „Vossische Zeitung”, zyskała rozgłos. W 1933 roku wydała swój pierwszy zbiór poezji Das lyrische Stenogrammhelf, a dwa lata później Das kleine Lesebuch fur Grosse. W wyniku zakazu publikacji, jaki otrzymała w nazistowskich Niemczech, wyjechała w 1938 roku do Stanów Zjednoczonych z drugim mężem - muzykiem i dyrygentem Chemigiem Vivnerem. Tam jej kariera pisarska została zahamowana, gdyż nie spotkała się ze zrozumieniem i nie była wydawana. W 1956 roku wznowiono w Niemczech zbiór Das lyrische Stenogrammhelf, który po dwóch tygodniach znalazł się na liście bestsellerów. Dwa lata później ukazał się zbiór Verse fur Zeitengrossen. Jej powrót literacki został doceniony, czego wyrazem miała być nagroda im. Theodora Fontane przyznawana przez Berlińską Akademię Sztuk. Poetka jej nie przyjęła za względu na nazistowską przeszłość jednego z członków jury. W 1960 roku przeprowadziła się do Izraela, gdzie jej twórczość podobnie jak w Stanach Zjednoczonych nie trafiła do odbiorców. W 1973 roku po śmierci męża wyjechała z Izraela do Zurychu, gdzie zmarła. W Polsce poetka nie jest znana, a żaden z jej zbiorów poezji, jak do tej pory, nie został przetłumaczony w całości.

Julian Przyboś (1901-1970), poeta, eseista tłumacz. 14 stycznia 1927 roku został nauczycielem kontraktowym w Państwowym Gimnazjum im. Stanisława Staszica w Chrzanowie. Nie zachowały się listy z tego okresu. Najprawdopodobniej Przyboś nie mieszkał w Chrzanowie, ale dojeżdżał do pracy z Krakowa. Jak wspomina Adam, jego najstarszy brat: „Niebawem przeniósł się Julek z Sokala do Chrzanowa, małego powiatowego miasteczka w województwie krakowskim; być może dlatego, żeby być bliżej Krakowa, skoro nie udało mu się na razie zrealizować ambitnych planów przeniesienia do Warszawy”. We wrześniu 1917 roku przeprowadził się do Cieszyna.

Józef Tischner (1931-2000), filozof, eseista, prezbiter katolicki. Przebywał w Chrzanowie w latach 1957-1959. Ks. Józef Tischner został wikarym w parafii św. Mikołaja, w której proboszczem był ks. Jan Wolny. Pełnił funkcję katechety: uczył w szkole podstawowej dla chłopców, Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Staszica oraz Liceum dla Przedszkolanek. W tym czasie podjął studia w Krakowie.

Do lokalnych twórców literatury należą: Helena Chłopek, Antoni Dobrowolski,Ernestyna Lewandowska, Katarzyna Miarczyńska, Michał Potaczało, Zbigniew Tomski oraz Lucyna Szubel.