Artykuły

Małopolskie wydawnictwa

arrows

Małopolska i jej stolica – Kraków – jest nie tylko miejscem zamieszkania wielu pisarzy, ale także ważnym punktem na mapie polskiego rynku wydawniczego. Tutaj drukuje się książki wysoko cenionych w Polsce i na świecie autorów. Tutaj również tradycja mierzy się z dynamiczną współczesnością świata wydawców, a publikowane książki zaskakują swoją różnorodnością.

Przegląd wydawnictw umieszczających swoje logo na okładkach książek beletrystycznych należy zacząć od dwóch – dzisiaj jednych z większych i najbardziej rozpoznawalnych w Polsce – tego typu firm, których powstanie datuje się na lata pięćdziesiąte. Są to Wydawnictwo Literackie i Znak.

Wydawnictwo literackie założone zostało 1953 r., a od 2003 r. funkcjonuje jako przedsiębiorstwo państwowe. W jego ofercie znajduje się głównie beletrystyka, ale także literatura faktu, publikacje popularnonaukowe, biografie i proza diariuszowa, słowniki, podręczniki oraz teksty z zakresu szeroko rozumianej humanistyki. Warto wspomnieć, że Wydawnictwo Literackie jako jedyne w Polsce posiada prawa do wydawania dzieł Witolda Gombrowicza (w tym roku wydawnictwo organizuje obchody jubileuszu 75-lecia powstania Ferdydurke). Wśród innych autorów związanych z oficyną są polscy nobliści: Wisława Szymborska i Czesław Miłosz, a także m.in. S. Barańczak, W. Bartoszewski, A. Bobkowski, J. Błoński, P. Czapliński, J. Dukaj, M. Fox, J. Hartwig, Z. Herbert, G. Herling-Grudziński, R. Kapuściński, I. Karpowicz, E. Kuryluk, S.J. Lec, R. Ligocka, H. Markiewicz, S. Mrożek, J. Pilch, M. Pilot, M. Porębski, J. Stuhr, O. Tokarczuk. WL wydaje też  doskonale znanych na całym świecie autów zagranicznych m.in. : B. Akunin, W. Benjamin, B. Cendrars, U. Eco, T.S. Eliot, W. Golding, D. Lessing, J. Littell, O. Mendelsztam, E. Wiesel, V. Woolf. Do serii wydawniczych WL należą m.in.: Seria Dwujęzyczna, Lekcja Literatury, Biblioteka Poezji Młodej Polski, Seria Pary, Seria Pisarze Języka Niemieckiego, Monografie.

W sześć lat po założeniu w Wydawnictwa Literackiego powstał w Krakowie Społeczny Instytut Wydawniczy Znak. Instytucja powołana została do życia jako niezależna oficyna, której działalność zainicjował Jacek Woźniakowski (pierwszy dyrektor) we współpracy ze środowiskiem miesięcznika „Znak” i „Tygodnika Powszechnego”. Wydawnictwo w początkach działalności blisko związane było również z Kościołem i opozycją. Ta polityka w pierwszym okresie działalności ściśle łączyła się z charakterem przygotowywanych publikacji, wśród których znajdowały się pozycje z zakresu filozofii i literatury katolickiej. Współcześnie oferta wydawnictwa znacznie się poszerzyła. Wśród publikacji znajduje się obecnie również literatura piękna, książki dla dzieci, teksty naukowe i popularnonaukowe, literatura faktu, a nawet książki kucharskie. Znak wydaje dzieła takich autorów jak: Czesław Miłosz, J. M. Coetzee, Samuel Beckett, Virginia Woolf, Mario Vargas Llosa, T. S. Eliot, Josif Brodski, Adam Zagajewski, John Banville, Zadie Smith, Paweł Huelle, Eric-Emmanuel Schmitt, Yann Martel, Martin Heidegger, Karl Popper, Karol Wojtyła, Joseph Ratzinger, Józef Tischner, Jan Twardowski, Charles Taylor, Władysław Stróżewski, Leszek Kołakowski,  René Goscinny/Jean- Jacques Sempé, Janosch, Ted Hughes.

Ilość małopolskich wydawców – a w konsekwencji różnorodność propozycji czytelniczych, znacznie wzrosła w skutek przemian ustrojowych i możliwości, które, także dla świata książki, zakreśliła instytucja wolnego rynku. Dzisiaj wśród wydawców literatury pięknej na południu Polski można wymienić jeszcze przynajmniej kilka liczących się firm.

Jedną z nich jest wydawnictwo a5, założone w 1989 r. przez Krystynę i Ryszarda Krynickich. Specjalizuje się ono przede wszystkim w publikowaniu poezji (tu: główna seria wydawnicza, jaką jest Bibliotek poetycka pod redakcją Ryszarda Krynickiego), ale także dzieł prozatorskich, eseju i korespondencji. Wydawnictwo a5 przygotowuje książki takich autorów jak Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert, Hanna Krall, James Merrill, Stanisław Barańczak, Adam Zagajewski, Ewa Lipska czy Marcin Świetlicki.

Podobny profil wydawniczy posiada wydawnictwo Miniatura, założone w 1988 przy udziale innego poety, Józefa Barana. Wedle skrupulatnych wyliczeń przedstawionych na stronie internetowej przedsiębiorstwa 60% z publikacji Miniatury to poezja, 25% - proza, 15% aforystyka.  Wydawnictwo publikowało jednak jeszcze powieści autorów takich jak H. Balzac, G. Boccaccio, W. Czubernatowa, T. Fabiański, H. Hesse, J. Kasprowicz, K. Lipiński, W. Orkan, M. Żelechowski. Duża część ich publikacji to debiuty poetyckie.

Do jednego z ważniejszych małopolskich wydawnictw, które w głównym obszarze swojej działalności mają beletrystykę, należy wydawnictwo Czarne. Stanowi ono inicjatywę znanego polskiego pisarza, Andrzeja Stasiuka oraz jego żony Moniki Sznajderman – aktualnej redaktor naczelnej firmy. Czarne w centrum swojej polityki wydawniczej umieszcza reportaże i literaturę faktu, mimo to publikuje dużo zarówno polskiej, jak i zagranicznej (głównie środkowoeuropejskiej) prozy. Pod szyldem Czarnego drukowane są książki m.in. autorów takich jak  Natasza Goerke, Henryk Grynberg, Mirosław Nahacz, Marcin Świetlicki, Mariusz Szczygieł, Krzysztof Varga, Jurij Andruchowycz, Ádám Bodor, Thomas Brussig, Fatos Lubonja, Herta Müller, Martin Pollack, Taras Prochaśko, Jáchym Topol, Dubravka Ugrešić, Aglaja Veteranyi, Serhij Żadan, Miljenko Jergović oraz – oczywiście – Andrzej Stasiuk. Główne serie wydawnicze Czarnego to Europejki, Inna Europa inna literatura, Linie Krajowe, Europa Środkowa, Mała Seria, Sulina, Reportaż, Ze strachem, Lilith, Proza świata.

Grupę wydawniczą z Czarnym tworzy założone w 2008 r. wydawnictwo Karakter. Beletrystyka stanowi priorytetowy obszar zainteresowań przedsiębiorstwa, które, poza literaturą, publikuje również książki z zakresu literatury faktu, eseistyki oraz architektury i projektowania graficznego. Karakter jest pierwszym polskim wydawcą powieści Alaina Mabanckou. Inni autorzy, których drukuje to Tahar Ben Jelloun, Lyonel Trouillot, Dany Laferrière, Yoko Tawada, Mia Couto, Hiromi Kawakami (lit. piękna); Susan Sontag, Hooman Majd, Chalid al-Chamisi, Raja Shehadeh (lit. faktu i eseje) ; Peter Zumthor, Jacek Mrowczyk, Michał Warda (architektura).

Od 1999 działa w Krakowie Korporacja Ha!art – wydawnictwo prowadzone przez redaktorów czasopisma Ha!art. Od trzynastu lat Korporacja wydaje tomy poetyckie i prozatorskie, publikując przede wszystkim teksty młodych autorów. Jest również odpowiedzialna za publikację głośnej antologii Tekstylia. O rocznikach siedemdziesiątych, Tekstyliów bis. Słownika młodej polskiej kultury, a także zbioru liternet.pl. Korporacja Ha!art skupia wydawane przez siebie pozycje w różnorodnych liniach wydawniczych. Jedną z nich jest wydawana od 2003 pod redakcją Katarzyny Bazarnik i Zenona Fajfera Liberatura. Poza tym Korporacja drukuje książki z zakresu socjologii, krytyki i teorii kultury, filmu i teatru, sztuk wizualnych oraz muzyki. Z wydawnictwem związani są tacy pisarze jak Michał Witkowski, Sławomir Shuty, Marian Pankowski, Marta Dzido, Adam Pluszka, Piotr Macierzyński, Piotr Czerski, Paweł Lekszycki, Robert Król, Piotr Czerniawski, Radosław Nowakowski.

Innym wydawnictwem, którego oferty wysoki odsetek stanowi beletrystyka, jest Albatros firma działająca jako nieformalna grupa w której skład wchodzą dwie oficyny: Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz oraz Wydawnictwo Aleksandra i Andrzej Kuryłowicz s.c.. Albatros proponuje przede wszystkim przekłady z języków angielskiego, francuskiego i hiszpańskiego. Publikuje między innymi dzieła takich pisarzy jak:  T. Capote, N. Evans, O. Hijuelos, V. Hislop, K. Ishiguro, D. Lessing, I. McEwan, M. Puzo, J.D. Salinger, K. Vonnegut, ale również polskich pisarzy, jak Katarzyna Michalak i Jerzy Kosiński. Grupa, zgodnie ze swoją polityką publikowania bestsellerów, wydaje również książki najbardziej poczytnych autorów z kręgu prozy sensacyjnej i kryminalnej (jak np. Fredericka Forsytha i Harlana Cobena) oraz literatury faktu. Oficjalny adres wydawnictwa to adres warszawski – posiada ono jednak oddział w Krakowie, przy ul. Łowińskiego 9.