Artykuły

Krakowskie redakcje

arrows

W kawiarniach częściej niż książki czytało się oczywiście gazety. Również początków polskiej prasy szukać należy pod Wawelem. Tutaj, w drukarni na Małym Rynku 6 już w 1661 roku tłoczony był przeniesiony później do Warszawy Merkuryusz Polski. Pierwsza codzienna gazeta krakowska ukazała się w 1796 roku. W latach 1848-1934 wychodził słynny konserwatywny dziennik Czas, wokół którego skupiali się przedstawiciele krakowskiej szkoły historycznej. Na początku lat 60. XIX wieku redakcja zadomowiła się w klasycystycznym dworze na Plantach (między ul. św. Marka i św. Tomasza). Pismo literacko-artystyczne Życie (1897-1900), publikowało najsłynniejsze manifesty polskiego modernizmu. Z redakcją współpracowało wielu wybitnych przedstawicieli świata sztuki (m.in. Stanisław Wyspiański, Jan Kasprowicz czy Stanisław Przybyszewski). Z kolei na łamach Zwrotnicy – redagowanej w latach 20. przez Awangardę Krakowską przy ul. Jagiellońskiej 5 – ogłaszano najpierw manifesty, później także artykuły krytyczne nt. futuryzmu i fowizmu. Zbudowany w latach 1920-1921 Pałac Prasy przy ul. Wielopole był siedzibą Ilustrowanego Kuryera Codziennego (słynny I.K.C. wychodził w latach 1910-1939), a później różnych lokalnych redakcji. Obecnie zajmuje go istniejący od 1945 roku, popularny na południu kraju Dziennik Polski. Przez redakcję Dziennika przewinęło się wiele wybitnych postaci, m.in. Sławomir Mrożek. Mrożka wypromował jednak przede wszystkim tygodnik Przekrój – jeden z głównych czynników kulturotwórczych, „okno Polaków na świat” w siermiężnych czasach PRL-u. Założony w 1945 roku, w latach 70. osiągnął rekordowe 700-tysięczne nakłady. W Krakowie wydawany był do 2002 roku (redakcja mieściła się przy ul. Reformackiej 3), by ostatnio powrócić tu znowu po 10 latach. Ważny adres to ul. Wiślna 12 – redakcja kierowanego przez dziesięciolecia przez Jerzego Turowicza Tygodnika Powszechnego, który pomimo politycznych zawirowań i problemów ukazywał się przez prawie cały okres PRL-u (z przerwami w latach 1953-1956 i 1981), stanowiąc ważny głos w życiu intelektualnym kraju. Od 1946 roku wychodzi także (z przerwą w latach 1954-1956) miesięcznik Znak (ul. Kościuszki 37), który wniósł ogromny wkład w rozwój kultury chrześcijańskiej w Polsce. Po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce (1981) i likwidacji ówczesnego Związku Literatów Polskich, związani z nim twórcy podjęli próbę stworzenia „pisma mówionego”, będącego sprzeciwem wobec zniewolenia kultury przez władze: w latach 1983-1989 odbyło się ponad 20 spotkań NaGłosu, głównie w salce Klubu Inteligencji Katolickiej (ul. Sienna 5). Swoje teksty czytali tam m.in. Wisława Szymborska, Julia Hartwig, ks. Jan Twardowski, Ewa Lipska, Ryszard Krynicki, z zagranicy prace nadsyłali Czesław Miłosz, Josif Brodski czy Stanisław Barańczak. W latach 80. w środowisku studenckim UJ powstał anarchistyczny, związany z kulturą alternatywną bruLion (wychodził nieregularnie w latach 1986-1999). W 1990 roku powstała, początkowo jako dodatek do dziennika Gazeta Krakowska, Dekada Literacka – pismo literaturoznawców związanych z Uniwersytetem Jagiellońskim, a także krakowskich pisarzy i krytyków. Od 1999 roku młodą sztukę promuje Ha!art – początkowo niszowy, szybko zauważony przede wszystkim dzięki organizowanym przez niego festiwalom literackim (Zapowiadających się czy Tekstylia) i inicjatywom wydawniczym, dziś dysponujący własną księgarnią w Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki (pl. Szczepański 3a).

Rys. Katarzyna Janota