Reading Małopolska

Artykuły

Demontaże literatury w Oświęcimiu

arrows

Demontaże literatury to nowy projekt realizowany wspólnie z Wydziałem Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego przez oświęcimską Galerię Książki. Trzy kwadranse i nie dłużej będą trwać rozmowy o literaturze.

Ideą przewodnią comiesięcznych spotkań jest spojrzenie na teksty literackie z nowych perspektyw, zainteresowanie słuchaczy możliwościami interpretacyjnymi utworów, wskazanie tropów, jakimi może podążać czytelnicza wyobraźnia. Wykładowcy będą się starali pokazać, że literatura – zarówno współczesna, jak i dawniejsza – zawiera w sobie niewyczerpane pokłady intelektualnej przygody i że sens dzieła nie jest dany raz na zawsze, lecz nieustannie stwarza się i zmienia zależnie od tego, kto czyta i po co czyta. Nie ma kryzysu literatury, może być jedynie kryzys wyobraźni. Cykl został zainaugurowany 19 stycznia 2012 r. wykładem prof. Krzysztofa Zajasa z UJ Trwała postać rzeczy. O poezji Czesława Miłosza.

Demontaże literatury w OświęcimiuDemontaże literatury w Oświęcimiu

Po styczniowych rozmowach o poezji Czesława Miłosza już w lutym odbyło się spotkanie z dr. hab. Jarosławem Fazanem, który prowokacyjne zatytułował swoją wypowiedź: „Kundel, hiena, mieszaniec. Podróże ojczyźniane Andrzeja Stasiuka”. Podczas wykładu mogliśmy wysłuchać rozważań dotyczących stosunku Andrzeja Stasiuka do ojczyzny (czy też małej ojczyzny), tradycji romantycznej, cielesności i polityczności. Dr Fazan na poparcie swoich pomysłów interpretacyjnych cytował obszerne fragmenty z książek Stasiuka, co na pewno ułatwiło słuchaczom zrozumienie wielu zagadnień. Bardzo „demontażowym” pomysłem czytania polskiego prozaika było skupienie się na przykład na opisach przeżywania „polskiej religijności” (której siła zawiera się w zbiorowości i obrzędach) oraz porównanie Stasiuka do Miłosza – choć wydawaliby się tak odlegli w swoich zapatrywaniach na świat. W pytaniach słuchaczy, zadawanych po wykładzie, pojawiały się problemy tożsamości narodowej, autentyczności sympatii Stasiuka dla krajów takich jak Rumunia oraz kompleksów związanych z byciem Polakiem. Po podsumowaniu spotkania okazało się, że „Kundel, hiena, mieszaniec” – to bardzo wartościowy i ciekawy sposób na odnajdywanie się w świecie.

Raz jeszcze o Czesławie Miłoszu, ale inaczej rozmawialiśmy w marcu. Kim był? Litwinem? Polakiem? Amerykaninem? Obywatelem starej Europy, czy może tylko (aż?) „podróżnym świata”? Świata, który zamieniał się, na jego oczach, w globalną wioskę. Przedmiotem wykładu dr hab. Joanny Zach-Rońdy była Miłoszowska wizja Europy jako konstelacji miejsc i jako przestrzeni kultury, wizja wpisana w dzieło niezwykłego świadka swoich czasów. Czym jest ta wizja dla nas, dzisiaj, czy tylko literackim zabytkiem, czy lekcją żywej tożsamości? To demontowaliśmy w marcu.

Demontaże literatury w Oświęcimiu

Na kolejnym spotkaniu, wspólnie z dr. Tomaszem Kunzem zgłębialiśmy teksty Marcina Świetlickiego. Prowadzący, który na co dzień wykłada studentom m.in. poetykę i teorię literatury odsłaniał przed zebranymi znaczenie symboli z wierszy Świetlickiego, zwracał uwagę na ich konstrukcję i pokazywał, jak „drążyć” tekst, aby poznać jego ukryte znaczenie. Mówił również o pesymistycznym wydźwięku utworów poety, których tematyka krąży wokół tematów nijakości istnienia, bezsensu pisania i powołania człowieka jako bytu ku śmierci. Konkluzją całego spotkania było jednak stwierdzenie o potrzebie czytania tego typu poezji, jako momentu refleksji nad samym sobą i światem.

Fascynujące spotkanie z dr. Michałem Rusinkiem, sekretarzem Wisławy Szymborskiej, odbyło się w maju. Przyjaciel zmarłej noblistki, posługując się fachowym terminem ekfrazy, czyli zależności między tekstem literackim a obrazem, pokazywał relacje utworów poetki i dzieł malarskich. Okazało się, że jest to również fantastyczny sposób na czytanie literatury – w nawiązaniu do sztuki wiersze te nabrały jeszcze większej ilości znaczeń i wybrzmiały dla słuchaczy na nowo. Nieco dłużej niż zwykle trwała druga część spotkania, podczas której zgromadzeni na spotkaniu mogli zadawać dr Rusinkowi pytania, nie tylko dotyczące poezji Wisławy Szymborskiej, ale również jej samej i pracy u boku słynnej poetki. Dr Rusinek odpowiadał wyczerpująco: nie zabrakło anegdot z czasów pełnienia przez niego funkcji sekretarza oraz deklaracji dotyczących troski o dziedzictwo pisarskie polskiej noblistki.

Demontaże literatury w OświęcimiuDemontaże literatury w Oświęcimiu

W listopadzie na warsztat wzięliśmy zagadnienie przypadku i ewolucji w książkach Stanisława Lema, które zaproponował i przedstawił znakomity krytyk i historyk literatury – prof. Jerzy Jarzębski. W jego dorobku naukowym znajdują się m.in. książki dotyczące twórczości Lema (Wszechświat Lema, Zufall und Ordnung. Zum Werk Stanislaw Lems) oraz redakcja serii lemowskich Dzieł zebranych – stąd również uczestnicy mogli mieć pewność, że czeka na nich uczta intelektualna. Wykład profesora Jarzębskiego nie zawiódł słuchaczy ani trochę. Posługując się fachowymi pojęciami w taki sposób, żeby były one zrozumiałe dla wszystkich słuchaczy, poruszał problemy ewolucji, transcendencji, entropii, posthumanistyki i innych zjawisk opisanych w książkach słynnego polskiego futurologa. Swoje teorie profesor oparł przede wszystkim na przykładach z powieści Głos Pana i zbioru esejów Filozofia przypadku, ale również na Opowieściach o pilocie Pirxie, Edenie i Solarisie. Przywołując postacie, sytuacje i opinie zawarte w wymienionych utworach, Jarzębski pokazywał, jak Lem podchodzi do problemu istnienia Boga, przypadkowości tego, co dzieje się na świecie, oraz pytania o to, czy zdarzeniami ludzkiego życia, rządzą jakiekolwiek reguły. W trakcie wykładu mogliśmy przekonać się, że pisarz wierzył w ograniczoną siłę ewolucji i prawa przyczyn i skutków, a bardziej przychylny był właśnie teoriom przypadku. Po zakończeniu wykładu profesor odpowiadał m.in. na zagadnienia dotyczące polityczności Lema w ostatnich latach pisarstwa oraz tego, czy w dzisiejszym świecie książki polskiego futurologa mogą być popularne zarówno wśród czytelników, jak i badaczy literatury. Całe spotkanie uwieńczyła raczej dość optymistyczna konkluzja o tym, że w światach skonstruowanych przez Lema istnieje jeszcze wiele „białych plam”, niezmiernie aktualnych i czekających na interpretację.

Demontaże literatury w Oświęcimiu

Patronat nad projektem objął Wydział Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Koordynatorem naukowym jest dr hab. Krzysztof Zajas, który reprezentuje Wydział Polonistyki.

Demontaże literatury w Oświęcimiu

Przed wykładami niejednokrotnie gości jako support Grupa Teatralna "Zawias" z Zespołu Szkół Nr 1 w Oświęcimiu. Aby ułatwić czytelnikom dotarcie do naszej Biblioteki na Demontaże, uruchomiona została bezpłatna linia autobusowa. Specjalnie oznaczony bezpłatny autobus MZK przejeżdża przez strategiczne miejsca Oświęcimia, zabierając chętnych do uczestnictwa w Demontażach i zatrzymuje się przed wejściem do Biblioteki.